ჩემი კაბინეტი

ამოცანა №17

განსაზღვრეთ დედამიწის მუხტი, თუ ელექტრონული ველის დაძაბულობა მის ზედაპირთან 100ნ/კ-ის ტოლია,ჩათვალეთ რომ დედამიწის რადიუსი 6000 კმ-ია.

readmore

ამოცანა №16

იპოვეთ მერხევი სხეულის მაქსიმალური სიჩქარე თუ ამპლიტუდა 8 სმ-ია პერიოდი კი 6 წმ.

readmore

1.4. ელექტრული ველის მუშაობა. პოტენციალი

 

ელქტრულ ველში საცდელი q მუხტის გადაადგილებისას ელექტრული ძალები ასრულებენ მუშაობას.  ეს მუშაობა მცირე \Delta\vec{l} გადაადგილებისას ტოლია (ნახ. 1.4.1):

\Delta A=F\cdot\Delta l\cdot\cos\alpha=Eq\Delta l\cos\alpha=E_{1}q\Delta l.

ნახ. 1.4.1.

ელექტრული ძალების მუშაობა q მუხტის მცირე \Delta\vec{l} გადაადგილებისას

განვიხილოთ დროში უცვლელად განაწილებული მუხტის მიერ შექმნილი ელექტრული ველის ძალების მუშაობა, ე.ი. ელექტროსტატიკური ველის მუშაობა.

ელექტროსტატიკური ველს მნიშვნელოვანი თვისება გააჩნია:

ელექტროსტატუკური ველში ერთი წერტილიდან მეორეში მუხტის გადაადგილებისას ველის ძალების მუშაობა არ არის დამოკიდებული ტრაექტორიის ფორმაზე, და განისაზღვრება მხოლოდ საწყისი და საბოლოო წერტილების მდებარეობასა და ამ მუხტის სიდიდეზე.

readmore

1.3. გაუსის თეორემა

 

ექსპერიმენტულად დადგენილი კულონის კანონი და სუპერპოზიციის პრინციპი, ვაკუუმში მუხტების მოცემული სისტემის ელექტროსტატიკური ველის სრულად აღწერის საშუალებას იძლევა. მაგრამ, ელექტროსტატიკური ველის თვისებები შეიძლება გამოისახოს სხვა, უფრო ზოგადი ფორმით, წერტილოვანი კულონის ველების წარმოდგენის გამოყენების გარეშე.

შემოვიტანოთ ელექტრული ველის მახასიათებელი ახალი ფიზიკური სიდიდე - ელექტრული ველის დაძაბულობის ვექტორის Φ ნაკადი. ვთაქვათ სივრცეში, სადაც შექმნილია ელექტრული ველი, გვაქვს რაღაც საკმარისად მცირე ΔS ფართობი. \vec{E} ვექტორის მოდულის ნამრავლი ΔS ფართობზე და \vec{E} ვექტორსა და ამ ფართიბის \vec{n} ნორმალს შორის α კუთხის კოსინუსზე ΔS ფართობში გამავალ დაძაბულობის ვექტორის ელემენტარულ ნაკადს უწოდებენ (ნახ. 1.3.1):

ΔΦ = E ΔS cos α = En ΔS,

სადაც En -  \vec{E}  ვექტორის ნორმალური მდგენელია

 

ნახ. 1.3.1.

ΔΦ ელემენტარული ნაკადის განმარტებისათვის

readmore

1.2. ელექტრული ველი

თანამედროვე შეხედულებით ელექტრული მუხტები არ მოქმედებენ ერთმანეთზე უშუალოდ (შეხებით). ყოველი დამუხტული სხეული გარემომცველ სივრცეში ქმნის ელექტრულ ველს. ეს ველი ძალით მოქმედებს მეორე დამუხტულ სხეულზე. ელექტრული ველის ძირითადი თვისება ელექტრულ მუხტზე გარკვეული ძალით მოქმედებაში მდგომარეობს. ამგვარად, დამუხტულ სხეულებს ურთიერთქმედება ხორციელდება არა მათი უშუალო ზემოქმედებით ერთმანეტზე, არამედ მათი გარემომცველი ელექტრული ველის  საშუალებით.

დამუხტული სხეულის გარემომცველი ელექტრული ველის შესწავლა შსაძლებელია ე.წ. სასინჯი მუხტის საშუალებით, რომელიც სიდიდით მცირე წერტილოვან მუხტს წარმოადგენს და არ იწვევს გამოსაცდელი მუხტების საგრძნობ გადანაწილებას.

readmore

წიგნი II

                ელექტრული ველი

          1.1 ელექტრული მუხტი.კულონის კანონი

          1.2 ელექტრული ველი

          1.3 გაუსის თეორემა

          1.4 ელექტრული ველის მუშაობა. პოტენციალი

 

1.1 ელექტრული მუხტი. კულონის კანონი

 

თავი 1. ელექტროდინამიკა

მრავალი ფიზიკური მოვლენა, რომელიც ბუნებასა და ჩვენს გარემომცველ ცხოვრებაში დაიკვირვება, შეუძლებელია აიხსნას მექანიკის, მოლეკულარულ-კინეტიკური თეორიის და თერმოდინამიკის კანონებით. ამ მოვლენებში თავს იჩენს გარკვეული მანძილით დაშორებულ სხეულებს შორის მომქმედი ძალები, რომლებიც არაა დამოკიდებული ურთიერთქმედი სიხეულების მასებზე, და ე.ი. არ წარმოადგენენ გრავიტაციულ ძალებს. ამ ძალებს ელექტრომაგნიტურ ძალებს უწოდებენ.

ელექტრომაგნიტური ძალების არსებობა ჯერ კიდევ ძველი ბერძნებისთვის იყო ცნობილი. მაგრამ სისტემატური, რაოდენობრივი შესწავლა იმ ფიზიკური მოვლენებისა სადაც ვლინდება სხეულების ელექტრული ურთიერთქმედება მხოლოდ XVIII საუკუნის ბოლოს დაიწყო. მრავალი მეცნიერის ძალისხმევით XIX საუკუნეში დასრულდა ელექტრული და მაგნიტური მოვლენების შემსწავლელი  თანმიმდევრული მეცნიერების შექმნა. ეს მეცნიერება ფიზიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენს, და მას ელექტროდინამიკა ეწოდება.

ელექტროდინამიკის შესწავლის ძირითად ობიექტებს ელექტრული მუხტებისა და დენების მიერ წარმოქმნილი ელექტრული და მაგნიტური ველები წარმოადგენენ.

ელექტრული ველი

1.1 ელექტრული მუხტი. კულონის კანონი

ნიუტონის მექანიკაში სხეულის გრავიტაციული მასის ცნების მსგავსად, ელექტროდინამიკაში მუხტის ცნება პირველად, ძირითად ცნებას წარმოადგენს.

ელექტრული მუხტიფიზიკური სიდიდეა, რომელიც ნაწილაკების ან სხეულების ელექტრომაგნიტურ ურთიერთქმედების უნარის ახასიათებს.

ელექტრულ მუხტს, ჩვეულებრივ, q ან Q ასოებით აღნიშნავენ.

ყველა ცნობილი ექპერიმენტული ფაქტების ერთობლიობა საშუალებას იძლევა გავაკეთოდ შემდეგი დასკვნა:

 

readmore

ამოცანა №15

სხეულმა მთელი გზის გასავლელად საჭირო დროის ნახევარი იმოძრავა v_{1}=16 მ/წმ სიჩქარით. რა v_{2} სიჩქარით უმოძრავია სხეულს დარჩენილი დროის განმავლობაში, თუ მოძრაობის საშუალო სიჩქარე იყო \overline{v}=18 მ/წმ.

readmore

დასრულდა თეორიის I თავის დადება

დასრულდა თეორიაში I ნაწილის დადება, I თავის სარჩევი შეგიძლიათ იხილოთ აქ: http://physics.aidio.net/index.php?id=28. საიტზე იწყება თეორიის II და უკანასკნელი თავის განთავსება რითიც მთლიანად ამოიწურება ფიზიკის ძირითადი თეორია. გისურვებთ წარმატებებს!!!

3.12. სითბური პროცესების შეუქცევადობა. თერმოდინამიკის მეორე კანონი. ენტროპიის ცნება

 

თერმოდინამიკის პირველი კანონი - სითბური პროცესებისათვის ენერგიის შენახვის კანონი - ადგენს კავშირს სისტემის მიერ მიღებულ სითბოს რაოდენობას, Q და მისი შინაგანი ენერიის \Delta U ცვლილებასა და გარე სხეულებზე შესრულებულ მუშაობას A შორის:

Q=\Delta U+A.

ამ კანონის თანახმად, ენერგია არც შეიძლება წარმოიქმნეს და არც განადგუურდეს: იგი ერთი სისტემიდან გადაეცემა მეორეს და ერთი ფორმის ენერგიიდან გარდაიქნმება მეორეში. პროცესები, რომლებიც თერმოდინამიკის კირველ კანონს დაარღვევდნენ არასოდეს დაკვირვებულა. ნახ. 3.12.1-ზე გამოსახულია მოწყობილობა რომელიც პირველი კანონითაა აკრძალული.  

ნახ. 3.12.1.

პირველი კანონით აკრძალული ციკლურად მომუშავე სითბური მანქანები.

readmore

3.11. სითბური ძრავა. თერმოდინამიკური ციკლები, კარნოს ციკლი

სითბური ძრავა ეწოდება მოწყობილობას, რომელსაც   მიღებული სითბოს რაოდენობის მექანიკურ ენერგიაში გარდაქმნის უნარი გააჩნია. სითბურ ძრავებში მექანიკური მუშაობა სრულდება გარკვეული ნივთიერების (ე.წ. მუშა სხეულის) გაფართოების პროცესში. მუშა სხეულად, ჩვეულებრივ, აირადი ნივთიერება (ბენზინის ორთქლი, ჰაერი. წყლის ორთქლი) გამოიყენება. მუშა სხეული შინაგანი ენერგიის მქონე სხეულებთან თბოგაცვლეს პროცესში იღებს (ან გაცემს) სითბურ ენერგიას. ამ სხეულებს სითბურ რეზერვუარებს უწოდებენ.

თერმოდინამიკის პირველი კანონიდან გამომდინარე იზოთერმულ პროცესში, რომლის დროსაც შინაგანი ენერგია უცვლელი რჩება(\Delta U=0),  აირის მიერ მიღებული სითბოს რაოდენობა Q სრულად გარდაიქმნება მუშაობად A.

A=Q

readmore

3.10. იდეალური აირის სითბოტევადობა

თუ თბოგაცვლის შედეგად სხეულს გადაეცემა სითბოს გარკვეული რაოდენობა, მასში სხეული შინაგანი ენერგია და ტემპერატურა იცვლება. ერთი კგ ნივთიერების 1K  გასათბობად საჭირო სითბოს Q რაოდენობას ნივთიერების კუთრი სითბოტევადობა c  ეწოდება.

c=Q/(m\Delta T)

ხშირად მოსახერხებელია მოლური სითბოტევადობის C ხმარება:

c=M\cdot c

სადაც, M - ნივთიერების მოლური მასაა.

 ამგვარად განსაზღვრული სითბოტევადობა არ წაერმოადგენს ნივთიერების უნიკალურ (ცალსახა) მახასიათებელს. თერმოდინამიკის პირველი კანონის თანახმად სხეულის შინაგანი ენერგიის ცვლილება დამოკიდებულია არა მარტო მიღებულ სითბოს რაოდენობაზე, არამედ სხეულის მიერ შესრულებულ მუშაობაზეც. იმის მიხედვით თუ რა პირობებში ხირციელდება თბოგაცვლის პროცესი, სხეულს სხვადასხვა მუშაობის შესრულება შეუძლია. ამიტომ სხეულისადმი გადაცემულ სითბოს ერთიდაიგივე რაოდენობას,შეეძლო გამოეწვია მისი შინაგანი ენერგიის და ე.ი. ტემპერატურის სხვადსხვაგვარი ცვლილება.

readmore

3.9. თერმოდინამიკის პირველი კანონი

ნახ.3.9.1-ზე პირობითადაა გამოსახული ენერგეტიკული ნაკადები განმხოლოებულ თერმოდინამიკურ სისტემასა და გარემოს შორის. სიდიდე Q > 0, თუ სითბური ნაკადი მიმართულია თერმოდინამიკური სისტემისაკენ. სიდიდე A > 0, თუ სისტემა გარშემომყოფ სხეულებზე ასრულებს დადებით მუშაობას.

 

ნახ.3.9.1. სითბის გაცვლისა და მუშაობის შესრულების შედაგად ენერგიის გაცვლა თერმოდინამიკურ სისტემასა და გარშემომყოფ სხეულებს შორის

თუ სისტემა სითბოს ცვლის გარშემომყოფ სხეულებთან და ასრულებს (დადებით ან უარყოფით) მუშაობას, მაშინ სისტემის მდგომარეობა იცვლება, ე.ი. იცველბა მისი მაკროსკოპული პარამეტრები (ტემპერატურა, წნევა, მოცულობა). რადგანაც შინაგანი ენერგია U ერთმნიშვნელოვნად სისტემის მდგომარეობის დამახასიათებელი მაკროსკოპული პარამეტრებით განისაზღვრება, ამიტომ თბოგადაცემის და მუშაობის შესრულების პროცესებს თან ახლავს შინაგანი ენერგიის ΔU  ცვლილება.

readmore

3.8. შიანგანი ენერგია. სითბოს რაოდენობა. მუშაობა თერმოდინამიკაში

თერმოდინამიკა- მეცნიერებაა რომელიც სითბურ მოვლენებს სწავლობს. მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიისაგან განსხვავებით, რომელიც ნივთიერების მოლეკულური აგებულებაზე დაყრდნობით აკეთებს დასკვნებს, თერმოდინამიკა სითბური პროცესებისა და მაკროსკოპული სისტემების თვისებების რაც შეიძლება ზოგად კანონზომიერებებს. თერმოდინამიკის დასკვნები დაკვირვებითი ფაქტების ერთობლიობას ეყრდნობა და არაა დამოკიდებული ნივთიერების სინაგანი აგებულების შესახებ ჩვენს ცოდნაზე, თუმცა ბევრ შემთხვევაში თერმოდინამიკა მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიის მოდელებს იყენებს თავისი დასკვნების ილუსტრირებისათვის.

თერმოდინამიკა განიხილავს თერმოდინამიკურ წონასწორობაში მყოფ სხეულთა იზოლერებულ სისტემას. ეს ნიშნავს, რომ ასეთ სისტემებში შეწყდა ყოველგვარი მაკროსკოპული პროცესი. თერმოდინამიკური წონასწორობაში მყოფი სისტემის მნიშვნელოვან თვისებას მის ყოველ ნაწილში ტემპერატურის გათანაბრებაა.

readmore

3.7. დეფორმაცია

მყარ სხეულებში – ამორფულშიც და კრისტალურშიც – ნაწილაკები (მოლეკულები, ატომები, იონები) ასრულებენ სითბურ რხევას წონასწორობის მახლობლად, სადაც მათი ურთიერთქმედების ენერგია მინიმალურია. ნაწილაკებს შორის მანძილის გაზრდისას აღიძვრება მიზიდულობის ძალები, შემცირებისას – განძიდვის ძალები (იხ. პარაგრაფი 3.1). ნაწილაკებს შორის ურთიერთქმედების ძალები განსაზღვრავენ მყარი სხეულის მექანიკურ თვისებებს.

მყარი სხეულის დეფორმაცია გარე ძალების მოქმედებით მყარი სხეულის ნაწილაკებს შორის განლაგებისა და მანძილების ცვლილების შედეგია.

readmore

ამოცანა №14

რა მუშაობა შესრულდება ტუმბოს დგუშის ერთი სვლისას , თუ წნევა მასზე p=10^{5}პა-ია ? დგუშის ფართობია s=10^{-2}2 ,სვლა კი- .h=4\cdot 10^{-2}მ.

readmore

3.6. კრისტალური და ამორფული სხეულები

ფიზიკური თვისებებისა და მოლეკულური სტრუქტურის მიხედვით მყარი სხეულები ორ კლასად იყოფიან – ამორფული და კრისტალური.

ამორფული სხეულების დამახასიათებელ თავისებურებას მათი იზოტროპულობა წარმოადგენს, ე.ი. ნებისმიერი ფიზიკური თვისების (მექანიკური, ოპტიკური და სხვა) არ არის დამოკიდებული გარე ზემოქმედების მიმართულებაზე. ამორფულ მყარ სხეულებში მოლეკულები და ატომები ქაოტურადაა განლაგებული, ქმნიან რამოდენიმე ნაწილაკებისაგან შედგენილ მცირე ლოკალურ ჯგუფებს (ახლო წესრიგი). აგებულების მიხედვით ამორფული სხეულები ძალიან ახლოს არიან სითხეებთან (იხ. პარაგრაფი 3.5).  ამორფული სხეულების მაგალითად შეიძლება გამოდგეს მინა, სხვადასხვა გამაგრებული ფისი (ქარვა), პლასმასები და სხვა. ამორფულ სხეულებს გავათბობთ, ის ნელნელა დარბილდება და თხევად მდგომარეობაში გადასვლა იკავებს ტამპერატურის მნიშვნელოვან ინტერვალს.

readmore

2012.06.6 ვენერის ტრანზიტის ამსახველი მასალა

Loading the player ...

readmore

3.5. სითხეების თვისებები. ზედაპირული დაჭიმულობა

თხევად მდგომარეობაში მყოფი ნივთიერების მოლეკულები თითქმის მიჯრითაა ერთმანეთზე მიწყობილი. მარი კრისტალური სხეულებისაგან განსხვავებით, სადაც მოლეკულები კრისტალის მთელ მოცულობაში მოწესრიგებულ სტრუქტურებს ქმნიან და სითბური რხევის სესრულება მხოლოდ ფიქსირებული ცენტრების მახლობლად შეუძლიათ, სითხის მოლეკულებს დიდი თავისუფლება გააჩნიათ. სითხის ყოველი მოლეკულა, ისევე როგორც მყარ სხეულში, ყველა მხრიდან „მომწყვდეულია“ მეზობელი მოლეკულებით და სითბურ რხევას ასრულებენ გარკვეული წონასწორობის მდებარეობის მახლობლობაში. მაგრამ, დროდადრო ნებისმიერ  მოლეკულას შეუძლია გადაადგილდეს მეზობელ ვაკანტურ (ცარიელ) ადგილზე. სითხეებში ასეთი გადახტომები საკმაოდ ხშირად ხდება: ამიტომ მოლეკულებია, კრისტალებისგან განსხვავებით, არა რიან მიბმული გარკვეულ ცენტრებთან(იხ პარაგრაფი 3.6), და შეუძლიათ მოძრაობა სითხის მთელ მოცულობაში. ამით აიხსნება სითხეების დენადობა. ახლომდებარე მოლეკულების ძლიერი ზემოქმედების გამო, მათ შეუძლიათ რამოდენი მოლეკულისაგან შემდგარი, ლოკალური, არამდგრადი მოწესრიგებული ჯგუფების შექმნა. ამ მოვლენას ახლო წესრიგს უწოდებენ (ნახ. 3.5.1).

  ნახ. 3.5.1.

სითხეების ახლო წესრიგისა და კრისტალების სორი წესრიგის მაგალითი: 1 -წყალი; 2  - ყინული.

readmore

ამოცანა №13

N=600 ვტ სიმძლავრის ელექტრული გამათბობელი ჩაუშვეს გამჭვირვალე კალორიმეტრში,რომელშიც m=600 გ წყალი ასხია.\tau=5 წუთში წყალი გათბა \Delta t=46^{\circ}C-ით.ენერგიის რა k ნაწილი გაატარა კალორიმეტრმა?

readmore

ამოცანა №12

გამოთვალეთ ძაბვა ელექტრონულ-სხივური მილაკის კათოდსა ანოდს შორის,თუ ელექტრონის ენერგია 8\cdot 10^{-16} ჯოულია.

readmore

ამოცანა №11

რა სიჩქარე ექნება კათოდიდან ამოტყორცნილ ელექტრონს ანოდთან,თუ დიოდის ანოდსა და კათოდს შორის ძაბვა 1000ვ-ია?

readmore

ამოცანა №10

რა მასის ალუმინი გამოიყოფა ელექტროლიზის დროს 30წთ-ში, თუ ელექტროლიტში დენის ძალა 2 ა-ია?

readmore

ამოცანა №9

ელექტროლიზის დროს ელექტროლიტურ აბაზანაში 10 წთ-ში გამოიყო 0.67 გ ვერცხლი.აბაზანასთან მიმდევრობით შეერთებულმა  ამპერმეტრმა უჩვენა 0,9ა. სწორია თუ არა ამპერმატრის ჩვენება?

readmore

ამოცანა №8

ფოტორეზისტორი, რომლის წინაღობა სიბნელეში 25 კომია.მიმდევრობით ჩართეს 5 კომი წინაღობის რეზისტორთან.როდესაც ფოტორეზისტორი გაანათეს, წრედში დენის ძალა 4-ჯერ გაიზარდა (ძაბვის შეუცვლელად ).როგორ შეიცვალა ფოტორეზისტორის წინაღობა?

readmore

ამოცანა №7

ვერტიკალურად ზევით ასროლილი m მასის სხეულის მაქსიმალური ასვლის სიმაღლეა h. რისი ტოლია მისი კინეტიკური ენერგია \frac{3}{4}h სიმაღლეზე?

readmore

3.4. აორთქლება კონდენსაცია, დუღილი. გაჯერებული და გაუჯერებელი ორთქლი

ნებისმიერ  ნივთიერებს გარკვეულ პირობებში შეუძლია იმყოფებოდეს სხვადასხვა აგრეგატულ პირობებში - მყარ, თხევად და აირად. ერთი მდგომარეობიდან მეორეში გადასვლას ფაზურ გადასვლას უწოდებენ. აორთქლება და კონდენსაცია ფაზური გადასვლის მაგალითებს წარმოადგენენ.

ყველა რეალურ  აირს (ჟანგბადი, აზოტი, წყალბადი და სხვა) გარკვეულ პირობებში შეუძლია სითხედ გადაქცევა. მაგრამ ეს გადაქცევა შეიძლება ხდებოდეს მხოლოდ გარკვეული, ე.წ. კრიტიკულ Tkr ტემპერატურაზე დაბალ ტემპერატურაზე. მაგალითად, წყლისათვის კრიტიკული ტემპერატურა ტოლია 647,3 K, აზოტისათვის -126 K, ჟანგბადისათვის- 154,3 K. ოთახის ტემპერატურაზე (≈ 300 K) წყალი შიუძლება იყოს თხევად და აირად მდგომარეობაში, აზოყი და ჟანგბადი კი მხოლოდ აირადი სახით.

აორთქლება ეწოდება თხევადი მდგომარეობიდან აირად მდგომარეობაში ფაზურ გადასვლას. მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიის თვალსაზრისით, არი პროცესი, რომლის დროსაც სითხის ზედაპირიდან ამოფრიმდება განსაკუთრებით დიდი სიჩქარის მქონე მოლეკულები, რომელთა კინეტიკური ენერგია მეტია მათი სხვა მოლეკულებთან კავშირის ენერგიაზე. ეს იწვევს დარჩენილი მოლეკულების საშუალო კინეტუკური ენერგიის შემცირებას, ე.ი. სითხის გაციებას (თუ არ არსებობს გარემომცველი სხეულებიდან სითბოს გადაცემა).

readmore

3.3. იდეალური აირის მდგომარეობის განტოლება. იზოპროცესები

გამოსახულება p=nkT, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს აირის წნევას, ტემპერატურას და მოლეკულების კონცენტრაციას მიღებილია იდეალური აირისათვის (პარაგრაფი 3.2), რომლის მოლეკულებიც  მხოლოდ დრეკადი დაჯახებების საშუალებით ურთიერთქმედებენ  ერთმანეთთან და ჭურჭლის კედლებთან. ეს თანაფარდობა შეიძლება ჩაიწეროს სხვა ფორმითაც, რომელიც ამყარებს კავშირს აირის მაკროსკოპულ პარამეტრებს - V მოცულობა, p წნევასა, T ტემპერატურას და  ნივთიერების \nu რაოდენობას შორის. ამისათვის უნდა გამოვიყენოთ ტოლობა

n=\frac{N}{V}=\frac{\nu N_{A}}{V}=\frac{m}{M}\frac{N_{A}}{V}.

სადაც N – ჭურჭელში მოლეკულების რიცხვია, N_{A} – ავოგადროს მუდმივა, m – ჭურჭელში აირის მასა, M – აირის მოლეკულური მასა. საბოლოოდ მივიღებთ:

pV=\nuN_{A}kT=\frac{m}{M}N_{A}kT.

readmore

ამოცანა №6

რა აჩქარებით მოძრაობს ელექტრონი რადიომილაკში,თუ კათოდთან მისი სიჩქარე ნულის ტოლია,ანოდთან კი 300000 მ/წმ?რა დროში მიაღწევს ელექტრონი ანოდამდე,თუ კათოდსა ანოდს შორის მანძილი 1 სმ-ია?

readmore

ამოცანა №5

რამდენი ელექტრონი ამოიტყორცნება დიოდის კათოდიდან ყოველ წამში,თუ მაქსიმალური ანოდური დენის ძალა 40 ამპერის ტოლია?

readmore

ამოცანა №4

ელექტრული ველის დაძაბულობის რა მნიშვნელობისას დაიწყება წყალბადში თავისთავადი განმუხტვა,თუ თავისუფალი განარბენის საშუალო სიგრძე 5მკმ-ა, ხოლო მოლეკულების იონიზაციის ენერგია 2,5\cdot 10^{-18}ჯ-ია..რა სიჩქარე ექნება ელექტრონს წყალბადის ატომთან შეჯახებისას?

readmore

2012.06.6 ში ვენერა XXI საუკუნეში ბოლო ტრანზიტს გააკეთთებს

2012.06.6 ში ვენერა XXI საუკუნეში ბოლო ტრანზიტს გააკეთთებს. ვენერის ტრანზიტი, ( მზეზე გავლა)  ხდება, როდესაც ვენერა გადის პირდაპირ  მზესა და დედამიწს აშორის. ასეთი შეპირისპირება იშვიათი მოვლენა. იგი ხდება სუკუნეში ორჯერ რვა წლის ინტერვალით. ვენერის  ბოლო ტრანზიტი, რომელიც 2004 წელს მოხდა. მომნუსხველ  სანახაობას წარმოადგენდა.  შემდეგი ტრანზიტი 2012 წლის 6 ივნისს დილით იქნება, და ეს არის ბოლო შანსი ამ მოვლენის საკუთარი თვალით დაკვირვებისა, რადგან შემდეგი ტრანზიტი, მხოლოდ 105 წლის შემდეგ - 2117 წელს მოხდება.

იბადება კითხვა "რატომ არის ვენერის ტრანზიტი ასეთი იშვიათი?"

ვენერა და დედამიწა მზის გარშემო ერთ სიბრტყეში რომ ბრუნავდნენ ვენერის მზეზე გავლა უფრო ხშირად მოხდებოდა. მაგრამ ვენერის ორბიტის სიბრტყე დახრილია დედამიწის ორბიტასთან შედარებით და მიუხედავად იმისა, რომ ვენერა დედამიწასა და მზეს შორის ყოველ 1.6 წელიწადში გადის, ვენერა მზეზე ოდნავ ქვევით ან ოდნავ ზევითაა და იკარგება მზის სიკაშკაშეში.

იმისთვის რომ ვენერის ტრანზიტს უსაფრთხოდ დავაკვირდეთ, საჭიროა თქვენ ლოკაციაში ვენერის ტრანზიტის დროს, რომელიც შეგიძლიათ http://transitofvenus.nl/wp/where-when/local-transit-times/ აქ იხილოთ გახედოთ მზეს მაგრამ აუცილებელია ეს მოხდეს შემდეგი საშუალებებით:

1) სპეციალური მზის სათვალით (საუბარი არაა ჩვეულებრივ მზის შავ სათვალეზე) .

2) ეკრანის (ტილოს) საშუალებით

3) თუ გსურთ, პროცესის გადიდებული ზომით ნახვა შეგიძლიათ გამოიყენეთ მზის რეფლექტორული ტელესკოპი.

4) თუ ვერ ახერხებთ ზემოთაღწერილი ნივთების შოვნას, შეგიძლიათ გამოიყენეთ ცეცხლის კვამლზე გამურული მინა.

ნუ შეხედავთ მზეს დამცავი ფილტრების გარეშე, ეს საზიანოა მხედველობისთვის!!!

3.2. მოლეკულურ-კინეტიკური თეორია ძირითადი განტოლება. ტემპერატურა

ძირითადი მოდელს, რომელიც მოლეკულურ-კინეტიკურ  თეორიაში განიხილება იდეალური აირის მოდელი წარმოადგენს.  კინეტიკურ მოდელში იდეალური აირის მოლეკულები განიხილება, როგორც მყოფი იდეალურად დრეკადი ბურთულები, რომლებიც ერთმანეთთან და კედლებთან ურთიერთქმედებენ მხოლოდ დრეკადი დაჯახებისას. ყველა მოლეკულის ჯამური მოცულობა იმ ჭურჭლის მოცულობასთან შედარებით, რომელშია აირია მოთავსებული, მცირედ ითვლება. იდეალური აირის მოდელი საკმაოდ კარგად აღწერს რეალური აირების ყოფაქცევას წნევისა და ტემტერატურების საკმაოდ დიდ დიაპაზონში. მოლეკულარულ-კინეტიკური თეორიის ამოცანა იმაში მდგომარეობს, რომ დადგინდეს კავშირი მიკროსკოპულ (მოლეკულების მასა, სიჩქარე, კინეტირური ენერგია) და მაკროსკოპულ პარამეტრებს (წნევა, მოცულობა და ტემპერატურა) შორის.

მოლეკულებსა და მოლეკულასს და კედლებს შორის ყოველი შეტაკების შედაგად მოლეკულების სიჩქარეები შეიძლება შეიცვალის სიდიდითაც და მიმართულებითაც; დაჯაებებს შორის დროის ინტერვალებში მოლეკულები მოძრაობენ წრტაივად და თანაბრად. იდეალური აირის მოდელში იგულისხმება, რომ ყველა დაჯახება დრეკადი დაჯახებების კანონებით ხდება, ე.ი. ემორჩილება ნიუტონის კანონებს.

იდეალური აირის მოდელის გამოყენებით გამოვითვალით აირის წნევა ჭურჭლის კედლებზე. ეკლებთან მოლეკულების ურთიერთქმედების პროცესში მათ შორის აღიძვრება ძალები, რომლების ნიუტონის მესამე კანონს ემორჩილებიან. ამის შედეგად კედლისადმი მართობული მოლეკულის სიჩქარის v_{x} გეგმილი იცვლის ნიშანს, ხოლო სიჩქარის v_{y} გეგმილი, რომელიც კედლის პარალელურია, უცვლელი რჩება (ნახ.3.2.1).

ნახ. 3.2.1.

მოლეკულების  დრეკადი დაჯახება კედლთან.

ამიტომ მოლეკულის იმპულსის ცვლილება ტოლი იქნება  2m_{0}v_{x}, სადაც m_{0} – მოლეკულის მასაა.

readmore

3.1. მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიის ძირითადი დებულელები

მოლეკულური ფიზიკა და თერმოდინამიკა

მოლეკულური ფიზიკა და თერმოდინამიკა  - ეს ძირითადად ორი სხვადასხვა მათი მიდგომის მიხედვით, მაგრამ ერთმანეთთან მჭიდროდ დაკავშირებული მეცნიერებაა. ისინი ორივე ერთიდაიგივეს, ფიზიკური სისტემების მაკრისკოპულ თვისებებს შეისწავლის, მაგრამ სრულიად განსხვავებული მეთოდებით.

მოლეკულარული ფიზიკის ანუ მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიის საფუძველში ნივთიერების აგებულების შესახებ გარკვეული წარმოდგენა დევს. მაკროსკოპული სისტემის, რომელიც ნაწილაკების უამრავი რიცხვისაგან, ყოფაქცევის დასადგენად მოლეკულურ ფიზიკაში გამოიყენება ნივთიერების სხვადასხვა მოდელები, მაგალითად, იდეალური აირის მოდელი.

მოლეკულური ფიზიკასტატისტიკურ თეორიას წარმოადგენს, ე.ი. თეორიას, რომელიც სისტემის, შედგენილს ნაწილაკების (ატომებისა და მოლეკულების) უამრავი რიცხვისაგან, ყოფაქცევას განიხილავს ალბათური მოდელების საფუძველზე. იგი ცდილობს სტატისტიკური მიდგომით დაადგინოს კავშირი ექსპერიმენტულად გაზომილ მაკროსკოპულ სიდიდეებსა (წნევა, მოცულობა ტემპერატურა და სხვა) და სისტემის შემადგენელი ნაწილარების მიკროსკოპულ მახასიათებლებს (მასა. იმპულსი, ენერგია და სხვა) შორის.

მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიისსაგან განსხვავებით, თერმოდინამიკა მაკროსკოპოლი სისტემის თვისებების შესწავლისას არ ეყრდნობა ნივთიერების მოლეკულური სტრიქტურის შესახებ რაიმე წარმოდგენას. თერმოდინამიკა ფენომენოლოგურ მეცნიერებას წარმოადგენს. იგი ნივთიერების თვისებების შესახებ დასკვნებს ცდით დადგენილი კანონების საფუძველზე აკეთებს, მაგალითად როგორიცაა ენერგიის შნახვისკანონი. ტაერმოდინამიკა ოპერირებს მხოლოდ მაკროსკუპული სიდიდეებით  (წნევა, მოცულობა ტემპერატურა და სხვა), რომლებიც შემოტანილია ფიზიკური ექსპერიმენტის საფუძველზე.

ორივე მიდგომა - თერმოდინამიკური და სტატისტიკური - კი არ ეწინააღმდეგება, არამედ ავსებს ერთმანეთს. თერმოდინამიკის და მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიის მხოლოდ ერთდროულ  განხილვა იძლევა რაც შეიძლება სრულ წარმოდგენას ნაწილაკების უამრავი რიცხვისაგან შედგენილი მაკროსკოპული სისტემის თვისებების შესახებ.

მოლეკულურ-კინეტიკური თეორია

3.1. მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიის ძირითადი დებულელები

მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიას უწოდებენ სწავლებას ნივთიერების აგებულებისა და თვისებების შესახებ, რომელსაც საფუძვლად უდევს წარმოდგენა, რომ ატომები და მოლეკულები ქიმიური ელემენტების უმცირეს შემადგენელი ნაწილაკეის წარმოადგენენ.

მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიის საფუძევლს სამი ძირითადი დებულება წარმოადგენს:

readmore

2.8. დოპლერის ეფექტი

თუ სინათლის წყარო და დამკვირვებელი ერთმანეთის მიმართ მოძრაობენ, დამკვირვებლის მიერ აღთქმული ბგერის სიხშირე არ ემთხვევა ბგერის წყაროს სიხშირეს. ეს მოვლენა, რომელიც 1842წ. აღმოაჩინეს, ცნობილია დოპლერის ეფექტის სახელწოდებით.

ბგერითი ტალღები ვრცელდება ჰაერში (ან სხვა ერთგვაროვან გარემოში) მუდმივი სიჩქარით, რომელიც მხოლოდ გარემოს თვისებებზეა დამოკიდებული. მაგრამ, ტალღის სიგრძე და ბგერის სიხშირე შეიძლება მნიშვნელოვნად შეიცვალოს ბგერის წყაროსა და დამკვირვებლის მოძრაობის დროს.
განვიხილოთ მარტივი შემთხვევა, როცა წყაროს სიჩქარე v_{w} და დამკვირვებლის სიჩქარე v_{d} გარემოს მიმართ მიმართულია მათი შემაერთებელი წრფის გასწვრივ. v_{w} და v_{d}-სთვის დადებით მიმართულებად მიღებულია მიმართულება - დამკვირვებლიდან წყაროსკენ.

ნახ. 2.8.1.
დოპლერის ეფექტი. მოძრავი დამკვირვებლის შემთხვევა. დამკვირვებლის თანმიმდევრული მდებარეობები ნაჩვენებია T_{d} ბგერის პერიოდის საშუალებით რომელსაც დამკვირვებელი აღიქვამს.

readmore

ოპტიკა

გარდატეხის აბსოლიტური მაჩვენებელი n=\frac{c}{v}=\frac{\lambda}{\lambda^{'}}  
სინათლის სხივის გარდატეხის კანონი \frac{\sin\alpha}{\sin\beta}=\frac{v_{1}}{v_{2}}=\frac{n_{2}}n_{1}{}  
ლინზის წრფივი გამადიდებლობა \Gamma =\frac{H}{h}=\left | \frac{f}{d} \right |  
ლინზის ოპტიკური ძალა D=\frac{1}{F}  
გარდატეხის ფარდობითი მაჩვენებელი n_{2,1}=\frac{n_{n_{2}}}{n_{1}}=\frac{v_{1}}{v_{2}}  
სრული არეკვლის ზღვრული კუთხე

\alpha_{0}=\arcsin\frac{n_{2}}{n_{1}}\; \; (n_{2}<n_{1})

 
ინტერფერენციის პირობა \Delta d=n_{luw}\frac{\lambda}{2}\; \; \; \Delta d=n_{kent}\frac{\lambda}{2}  
დიფრაქციული მესერის ფორმულა d\sin\varphi=n\lambda  
თხელი ლინზის ფორმულა \frac{1}{d}+\frac{1}{f}=\frac{1}{F}  

 

ელექტრომაგნეტიზმი

წინაღობის ტემპერატურაზე დამოკიდებულება R=R_{0}(1+\alpha t)  
ამპერის ძალა F_{A}=BIl\sin\alpha  
ჯოულ-ლენცის კანონი Q=UIt=I^{2}Rt=\frac{U^{2}}{R}t  
კულონის კანონი F=k\frac{|q_{1}||q_{2}|}{\varepsilon r^{2}}  
ომის კანონი სრული წრედისთვის I=\frac{\varepsilon}{R+r}  
ომის კანონი წრედის ერთგვაროვანი უბნისთვის I=\frac{U}{R}  
მუხტის შენახვის კანონი q_{1}+q_{2}=q^{'}_{1}+q^{'}_{2}  
ენერგიის შენახვის კანონი მერხევი კონტურისთვის W=\frac{Li^{2}}{2}+\frac{q^{2}}{2C}  

 

readmore

თერმოდინამიკა

იდეალური აირის შინაგანი ენერგია U=\frac{3}{2}\frac{m}{M}RT=\frac{3}{2}\nu RT=\frac{3}{2}pV  
დალტონის კანონი p=p_{1}+p_{2}+.....+p_{n}  
ნივთიერების რაოდენობა \nu=\frac{m}{M}=\frac{N}{N_{A}}  
საწვავის წვის დროს გამოყოფილი სითბოს რაოდენობა Q=qm  
სხეულის ტემპერატურის ცვლილების დროს გამოყოფილი სითბოს რაოდენობა (თუ სხეულის აგრეგატული მდგომარეობა არ იცვლება) Q=cm(t_{2}-t_{1})  
სხეულის ორთქლადქცევისთვის საჭირო სითბოს რაოდენობა Q=Lm  
სხეულის გალღობისთვის საჭირო სითბოს რაოდენობა Q=\lambda m  
მოლეკულების კონცენტრავია n=\frac{N}{V}  

 

readmore

მექანიკა

იმპულსებით გამოსახული ნიუტონის მეორე კანონი \frac{\Delta p}{\Delta t}=\vec{F}  
ნიუტონის მეორე კანონი m\vec{a}=\sum \vec{F}  
სითხის სვეტის წნევა p=\rho gh  
ტალღის სიგრძე \lambda=vT  
კოორდინატის დროზე დამოკიდებულება წრფივი თანაბარაჩქარებული მოძრაობის დროს

x=x_{0}+v_{0x}t+a_{x}\frac{t^{2}}{2}

y=y_{0}+v_{0y}t+a_{y}\frac{t^{2}}{2}

 
კოორდინატის დროზე დამოკიდებულება წრფივი თანაბარი მოძრაობის დროს x=x_{0}+v_{x}t  
გადაადგილების დროზე დამოკიდებულება წრფივი თანაბარაჩქარებული მოძრაობის დროს \vec{s}=\vec{v_{0}}t+\vec{a}\frac{t^{2}}{2}  
არქიმედეს კანონი F_{A}=\rho_{sit}V_{sxe}g  
მსოფლიო მიზიდულობის კანონი F=G\frac{m_{1}m_{2}}{r^{2}}  

 

readmore

2.7. ბგერა

ბგერით ტალღბს ან უბრალოდ ბგერას უწოდებენ ტალღებს, რომელსაც ადამიანის ყური აღითქვამს. ბგერითი ტალღების სიხშირეთა დიაპაზონი 20 ჰც-დან 20 კჰც-ია. 20ჰც-ზე ნაკლები სიხშირის ტალღებს ინფრაბგერას უწოდებენ. ხოლო  20 კჰც-ზე დიდ სიხშირისას ულტრაბგერას. ბგერის დიაპაზონის ტალღებს შეუძლია გავრცელება არა მარტო აირებში, არამერ სითხეებში (განივი ტალღები) და მყარ სხეულებში (განივი და გრძივი ტალღები).  მაგრამ ტალღები აირებში - ჩვენს სასიცოცხლო გარემოში - იწვევს განსაკუთრებულ ინტერესს. ფიზიკის ნაწილს, რომელიც ბგერით მოვლენებს შეისწავლის, აკუსტიკა ეწოდება.

აირსი ბგერის გავრცელებისას ატომები და მოლეკულების ირხევიან ტალღების გავრცელების მიმართულებით . ეს იწვევს ლოკალური სიმკვრივის \rho და   p წნევის ცვლილებას. ბგერით ტალღებს აირში ხშირად სიმკვრივის ტალღებს ან წნევის ტალღებს უწოდებენ.

readmore

ამოცანა №3

წვიმის წვეთს n რაოდენობით ზედმეტი ელექტრონი რომ ჰქონდეს, რამდენით შემცირდრება მისი აჩქარება, თუ წვიმის წვეთის მოცულობაა V ხოლო დედამიწის ელ.ველის დაძაბულობაა E.

readmore

2.6. მექანიკური ტალღები

თუ მყარ, თხევად ან  აიროვანი გარემოს რაღაც წერტილში აღიძვრება ნაწილაკების რხევა, მაშინ გარემოს ატომებისა და მოლეკულების  ურთიერთქმედების შედეგად რხევებეს გადაცემა დაიწყება ერთი წერტილიდან მეორეზე სასრული სიჩქარით. რხევების გავრცელების პროცესს ტალღები ეწოდება.

არშებობს სხვადასხვა სხის მექანიკური ტალღები. თუ გარემოს ნაწილაკები განიცდიან ტალღის გავრცელების მართობული მიმართულებით გადაადგილებას, მაშინ ტალღას მართობულს უწოდებენ. ამგვარი ტალღების მაგალითად გამოდგება, როლებიც გაჭიმული რეზინასა ან სიმზე მოძრაობს (გარბის) (ნახ. 2.6.1).

თუ გარემოს ნაწილაკები გადანაცვლება ხდება ტალღის გავრცელების მიმართულებით, მაშინ ტალღას გასწვრივს უწოდებენ. ტალღები დრეკად ღეროში ან ბგერითი ტალღები აირი ასეთი ტალღების მაგალითს წარმოადგენენ.

readmore

2.5. იძულებითი რხევები, რეზონანსი, ავტორხევები

რხევებს, რომლებიც გარე, პერიოდული ძალების მოქმედებით მიმდინარეობს, იძულებითი ეწოდება.

ამშემთხვევაში გარე ძალა შეიძლება  ასრულებდეს დადებით მუშაობას და უზრუნველყოფდეს მერხევი სისტემის ენერგიის ნახტომს. მიუხედავად ხახუნის ძალების მოქმედებისა, ის რხევას მილევის საშუალებას არ აძლევს.

პერიოდული გარე ძალა შეიძლება სხვადასხვა კანონით იცვლებოდეს დროში. განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს შემთხვევა, როცა გარე ძალა, რომელიც \omega სიხშირით, ჰარმონიული კანონით იცვლება, მოქმედებს მერხევ სისტემაზე, რომელსაც რაღაც \omega_{0}  შეუძლია საკუთარი რხევის შესრულება.

თუ თავისუფალი რხევა ω0 სიხშირით ხდება, რომელიც განისაზღვრება სისტემის პარამეტრებიდან. მაშინ იძულებითი რხევა ყოველთვის გარე ძალის \omega სიხშირეზე მიმდინარეობს.

readmore

2.4. ენერგიის გარდაქმნა თავისუფალი მექანიკური რხევისას

 

 თავისუფალი მექანიკური რხევების დროს კინეტიკური და პოტენციური ენერგიები პერიოდელად იცვლებიან. წონასწორობის მდებარეობიდან სხეულის მაქსიმალური გადახრისას მისი სიჩქარე, და ე.ი. კინეტიკური ენერგიაც ნოლის ტოლი ხდება. ამ მდებარეობაში პოტენციური ენერგია მაქსიმალურ მნიშვნელობას აღწევს. ჰორიზონტულად მიმართულ ძამბარაძე მიმაგრებული ტვირთისათვის პოტენციური ენერგია – ზამგარის დრეკადი დეფორმაციის ენერგიაა. მათემატიკური ქანქარისათვის – დედამიწის მიზიდულობის ველი.

როცა სხეული მოძრაობისას წონასწორობის მდებარეობას გადის , მისი სიჩქარე მაქსიმალურია. ამ დროს მას მაქსიმალური კინეტიკური და მინიმალური პოტენციური ენერგია გააჩნია. კინეტიკური ენერგიის გადიდება პოტენციური ენერგიის ხარჯზე ხდება. შემდგომი მოძრაობისას პოცენციური ენერგია იწყებს მატებას კინეტიკური ენერგიის შემცირების ხარჯზე და ა.შ.

ამგვარად, ჰარმონიული რხევებისას ხდება კინეტიკური ენერგიის პერიოდელი გადაიქცევა პოტენციურ ენერგიად და პირიქით.

readmore

2.3. თავისუფალი რხევა. მათემატიკური ქანქარა

მათიმათიკური ქანქარას დიდ ზომის სხეულს უწოდებენ, რომელიც წვრილ ეჭიმავ ძაფზეა დაკიდებული და ამ ძაფის მასის უგულვებელყოფაა შესაძლებელი, მისი მასის სიმცირის გამო სხეულის მასასთან შედარებით. წონასწორობის მდგომარეობაში, როცა ქანქარა უძრავად ჰკიდია, სიმძიმის ძალა m\vec{g} დრეკადობის \vec{F}_{drek} ძალითაა გაწონასწორებული. ქანქარის წონასწორობის მდგომარეობიდან φ კუთხით გადახრის შემთხვევაში წარმოიქმნება სიმძიმის ძალის მდგენელი F_{\tau}=-mg\sin \phi , რომელიც ქანქარის მოძრაობის ტრაექტორიის მხების გასწცრივაა მიმართული (ნახ. 2.3.1). ამ ფორმულაში „–„ მიუთითებს, რომ ეს მდგენელი მიმარტულია ქანქარის გადახრის საწინააღმდეგოდ.

ნახ. 2.3.1.

მათემატიკური ქანქარა. \phi – ქანქარის კუთხური გადახრა წონასწორობის მდგომარეობისა, x=l\phi – ქანქარის გადახრა რკალზე.

readmore

2.2. თავისუფალი რხევა. ზამბარიანი ქანქარა

თავისუფალი რხევა აღიძვრება, სისტემის წონასწორობის მდგომარეობიდან გამოყვანის შემდეგ,  სისტემის შინაგანი ძალების მოქმედებით.

თავისუფალი რხევა როს ჰარმონიული კანონით მიმდინარეობდეს, საჭიროა, რო, ძალა, რომელიც სხეულის წონასწორულ მდგომარეობაში დაბრუნებას ცდილობს სხეულის წონასწორობიდან გადაადგილების პროპორციული იყოს და საწიმააღმდეგოდ იყოს მიმართული.

F(t)=ma(t)=-m\omega^{2}x(t).

ამ გამოსახულებაში \omega – ჰარმონიული რხევის წრიოლი სიხშირეა. დრეკადობის ძალა ჰუკის კანონის გამოყენების ფარგლებში ტოლია:

F_{drek}=-kx.

სხვა ნებისმიერი ფიზიკური ბუნების მქონე ძალას, რომელიც იგივე პირობას აკმაყოფილებს კვაზიდრეკადს  უწოდებენ.

readmore

2.1. ჰარმონიული რხევები

თავი 2

მექანიკური რხევები და ტალღები

ტექნიკასა და ჩვენს გარემომცველ სამყაროში ვხვდებით პერიოულ (ან თითქმის პერიოდულ) პროცესებს. რომლებიც ერთნაირი მდოის ინტერვალით მეორდებიან. სე პროცესებს რხევებს უწოდებენ. სხვადასხვაგვარი ფიზიკური ბუნების რხევითი მოვლენები საერთო კანონებს ემორჩილებიან. მაგალითად, ელექტროქსელში დენის რხევები და მათემატიკური ქანქარას რხევა შეიძლება ერთნაერი განტოლებებუთ აღიწეროს. ხრევითი კანონზომიერებების ერთნაირობა (ზოგადობა)სხვადასხვა ბუნების რხევითი პროცესების ერთი თვალთახედვით განხილვის  საშუალებას იძლევა.

მექანიკური რევები ეწოდება მექანიკური მოძრაობის აღმწერი (სიჩქარე, გადაადგილება, კინეტიკური და პოტენციური ენერგია დაა.შ.) ფიზიკური სიდიდეების პერიოულ (ან თითქმის პერიოდულ) ცვლილებებს.

readmore

1.24. კეპლერის კანონები

ატომისა და ელემენტარული ნაწილაკების სამყაროში გრავიტაციული ძალების უგულვებელყოფა შესაძლებელია, მათი, ნაწილაკებს შორის სხვა სახის ურთიერთქმედების ძალებთან შედარებითი, საგრძნობი სიმცირის გამო. ასევე, ჩვენ გარმომცველ  სხეულებს შორისაც ძალიან რთულია გრავიტაციული ურთიერთქმედების დაკვირვება, მაშინაც კი თუ მათი მასები რამოდენიმე ათას კილოგრამს შეადგენს. მაგრამ სწორედ გრავიტაცია განსაზღვრავს ისეთი „დიდი“ ობიექტების, როგორიცაა პლანეტები, კომეტები ვარსკვლავები, ყოფაქცევას და სწორედ გრავიტაციის  აკავებს ყველას და ყველაფერს დედამიწაზე.

გრავიტაცია მართავს პლანეტების მოძრაობას მზის სისტემაში. გრავიტაციის გარაშე, მზის სისტემის შემადგენელი პლანეტები სხვადასხვა მხარეს გაიქცეოდნენ და სამყაროს უკიდეგანო სივრცეში დაიკარგებოდნენ.

readmore

1.23. მყარი სხეულის ბრუნვა

მყარი სხეულის ბრუნვის კინემატიკის აღსაწერად მოსახერხებელია კუთხური სიდიდეები: კუთხური გადაადგილება \Delta \varphi , კუთხური სიჩქარე \omega .

\omega =\frac{\Delta \varphi }{\Delta t}; (\Delta t\rightarrow 0),

და კუთხური აჩქარება \varepsilon ;

\varepsilon =\frac{\Delta\omega }{\Delta t}; (\Delta t \rightarrow 0).

ამ ფორმულებში კუთხე გამოისახება რადიანებით. მყარი სხეულების ბრუნვისას უძრავი ღერძის გარშემო, მის მიმართ სხეულის ყველა წერტილი მოძრაობს ერთნაირი კუთხური სიჩქარითა და ერთნაირი კუთხური აჩქარებით. ბრუნვის დადებით მიმართულებად მიჩნეულია საათის ისრის მოძრაობის საწინააღმდეგო მიმართულება.

alt

(ნახ.1. დისკოს ბრუნვა O წერტილში მართობულად გამავალი ღერძის მიმართ)

readmore

1.22. ჰიდრო- და აეროდინამიკის ელემენტები

სითხეებისა და აირების მოძრაობა რთულ მოვლენას წარმოადგენს. მისი აღწერისათვის სხვადასხვა გამარტივებული დაშვება (მოდელი) გამოიყენება. უმარტივეს მოდელში, სითხე (და აირიც კი) უკუმშვადად და იდეალურადაა (ე.ი.მოძრაობისას ფენებს შორის შინაგანი ხახუნის არ არის) მიღებული. იდეალური სითხის მოძრაობისას მექანიკური ენერგიის შინაგან ენერგიად გარდაქმნა არ ხდება, ამიტომ ადგილი აქვს მექანიკური ენერგიის მუდმივობის კანონი. ამ კანონის შედეგს, იდეალური და უკუმშვადი სითხის სტაციონალური ნაკადისათვის, 1738 წელს ჩამოყალიბებული ბერნულის განტოლება წარმოადგენს. სტაციონალურად უწოდებენ ისეთი სითხის ნაკადს, რომელშიც გრიგლები არ წარმოიქმნება.  სტაციონალური ნაკადში სითხის ნაწილაკები გადაადგილდებიან დროში უცვლელი ტრაექტორიებით, რომელთაც დენის წირები ეწოდებათ. გამოცდილება გვიჩვენებს, რომ სტაციონალური ნაკადები მხოლოდ სითხის მცირე სიჩქარით მოძრაობისა წარმოიქმნება.

readmore

1.21. დრეკადი და არადრეკადი შეჯახებები

მექანიკური ენერგიის  და იმპულსის შენახვის კანონები ისეთი ამოცანების ამოხსნის საშუალებას იძლევა, რომლებშიც მომქმედი ძალები ცნობილი არ არის. ამგვარი ამოცანის მაგალითი სხეულების დარტყმითი ურთიერთქმედებაა.

სხეულების დარტყმითი ურთიერთქმედებასთან საქმე შეიძლება ხშირად გვქონდეს ყოველდღიურ ცხოვრებაში, ტექნიკასა და ფიზიკაში (განსაკუთრების ატომებისა ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკაში).

readmore

1.20. მექანიკური ენერგიის შენახვის კანონი

თუ ჩაკეტილი მექანიკური სისტემის სხეულები ურთიერთქმედებენ მხოლოდ მიზიდულობისა  და დრეკადობის ძალების საშუალებით, მაშინ მათ მიერ შესრულებული მუშაობა, აღებული საწინააღმდეგო ნიშნით, ამ სხეულების პოტენციური ენერგიის ცვლილების ტოლია:

A=-(E_{p2}-E_{p1}).

კინეტიკური ენერგიის თეორემის მიხედვით, ეს მუშაობა სხეულების კინეტიკური მუშაობის ცვლილების ტოლია (პარაგრაფი 1.19):

A=E_{k2}-E_{k1}.

აქედან გამომდინარე:

readmore

1.19. კინეტიკური და პოტენციური ენერგია

თუ mმასის სხეული მასზე მოდებული ძალების მოქმედებით მოძრაობს და მისი სიჩქარე v_{1}–დან v_{2}–მდე იცვლება, ძალები გარკვეული A მუშაობას ასრულებენ.

მოდებული ყველა ძალის მიერ შესრულებული სრული მუშაობა ამ ძალების ტოლქმედი ძალის მიერ შესრულებული  მუშაობის ტოლია (ნახ. 1.19.1).

ნახ. 1.19.1.

ტოლქმედი ძალის მიერ შესრულებული  მუშაობა.

\vec{F_{p}}=\vec{F_{1}}+\vec{F_{2}}.A=F_{1}s\cos \alpha _{1}+F_{2}s\cos \alpha _{2}=F_{1s}s+F_{2s}s=F_{ps}s=F_{p}s\cos \alpha

readmore

1.18. მექანიკური მუშაობა და სიმძლავრე

მოძრაობის ენერგეტიკული მახასიათებლები ემყარება მექანიკური მუშაობის ანუ ძალის მუშაობის ცნებას.

მუდმივი \vec{F} ძალის მიერ შესრულებული მუშაობა A, ეწოდება  ფიზიკურ სიდიდეს, რომელიც  ძალის, გადაადგილების მოდულების და  \vec{F} ძალის და \vec{S} გადაადგილების  ვექტორებს შორის მდებარე კუთხის კოსინუსის ნამრავლის ტოლია (ნახ. 1.18.1.):

A=FS\cos \alpha.

readmore

1.17. იმპულსის შენახვის კანონი. რეაქტიული მოძრაობა

სხეულების ურთიერთქმედებისას ერთი სხეულის იმპულსი შეიძლება, ნაწილობრივ ან სრულად, გადაეცეც მეორე სხეულს. თუ სხეულიბის სისტემაზე სხვა სხეულიბის მხრიდან გარე ძალები არ მოქმედებენ, მაშინ ასეთ სისტემას ჩაკეტილი სისტემა ეწოდება.

ჩაკეტილ სისტემაში, მასში შემავალი ყველა სხეულის იმპულსების ვექტორული ჯამი, ამ სისტემის სხეულების ნებისმიერი ურთიერთქმედებისას, უცვლელი რჩება.

ბუნების ამ ფუნდამენტალურ კანონს იმპულსის მუდმივობის (შენახვი) კანონს უწოდებენ. ის ნიუტონის მეორე და მესამე კანონების შედეგს წარმოადგენს.

readmore

1.16. სხეულის იმპულსი

ვთქვათ m მასის სხეულზე  რაღაც მცირე \Delta t დროის განმავლიბაში მოქმედებს ძალა \vec F.   ამ ძალის მოქმედებით სხეულის სიჩქარე იცვლება \Delta \vec{v}=\vec{v_{2}}-\vec{v_{1}}. აქედან გამომდინარე,\Delta t დროის განმავლობაში სხეული მოძრაობს აჩქარებით

 \vec{a}=\frac{\Delta \vec{v}}{\Delta t}=\frac{\vec{v_{2}}-\vec{v_{1}}}{\Delta t}

დინამიკის ძირითადი კანონიდან (ნიუტონის მეორე კანონი) გამომდინარეობს:

readmore

რეგისტრაცია

იმისთვის რომ ისარგებლოთ საიტის ყველა ფუნქციით, გთხოვთ გაიაროთ რეგისტრაცია. რეგისტრაციის გავლა შეგიძლიათ აქედან. მას შემდეგ რაც, თქვენ გაივლით რეგისტრაციას, შეგეძლებათ გამოაგზავნოთ კითხვები და მონაწილეობა მიიღოთ ონლაინ ოლიმპიადებში. გთხოვთ რეგისტრაციის დროს მიუთითოთ ნამდვილი იმეილი, რომელზეც გამოგეგზავნებათ სააქტივაციო ლინკი, წინააღმდეგ შემთხვევაში ავტორიზაციას ვერ გაივლით.

წიგნი I

                კინემატიკა

          1.1 კინემატიკის ძირითადი ცნება

          1.2 მოძრაობის ფარდობითობა

          1.3 თანაბარი მოძრაობა

          1.4 თანაბარაჩქარებული მოძრაობა

          1.5 სხეულთა თავისუფალი ვარდნა

          1.6 მოძრაობა წრეწირზე

                დინამიკის საფუძვლები

          1.7 ნიუტონის პირველი კანონი. მასა. ძალა

          1.8 ნიუტონის მეორე კანონი

          1.9 ნიუტონის მესამე კანონი

                ბუნებრივი ძალები

          1.10 მსოფლიო მიზიდულობის კანონი. სხეულების მოძრაობა მიზიდულობის ძალის მოქმედებით

          1.11 წონა დაუწონადობა

          1.12 დაჭიმულობის ძალა. ჰუკის კანონი

          1.13 ხახუნის ძალა

                სტატიკის ელემენტები

          1.14 სხეულის წონასწორობის პირობები

          1.15 ჰიდროსტატიკის ელემენტები

          1.16 სხეულის იმპულსი

          1.17 იმპულსის შენახვის კანონი. რეაქტიული მოძრაობა

          1.18 მექანიკური მუშაობა და სიმძლავრე

          1.19 კინეტიკური და პოტენციური ენერგია

          1.20 მექანიკური ენერგიის შენახვის კანონი

          1.21 დრეკადი და არადრეკადი დაჯახებები

          1.22 ჰიდრო- და აეროდინამიკის ელემენტები

          1.23 მყარი სხეულის ბრუნვა

          1.24 კეპლერის კანონები

                მექანიკური რხევები

          2.1 ჰარმონიული რხევები

          2.2 თავისუფალი რხევა. ზამბარიანი ქანქარა

          2.3 თავისუფალი რხევა. მათემატიკური ქანქარა

          2.4 ენერგიის გარდაქმნა თავისუფალი მექანიკური რხევისას

          2.5 იძულებითი რხევები, რეზონანსი, ავტორხევები

                ტალღები

          2.6 მექანიკური ტალღები

          2.7 ბგერა

          2.8 დოპლერის ეფექტი

                მოლეკულურ-კინეტიკური თეორია

          3.1 მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიის ძირითადი დებულელები

          3.2 მოლეკულურ-კინეტიკური თეორია ძირითადი განტოლება. ტემპერატურა

          3.3. იდეალური აირის მდგომარეობის განტოლება. იზოპროცესები

          3.4. აორთქლება კონდენსაცია, დუღილი. გაჯერებული და გაუჯერებელი ორთქლი

          3.5. სითხეების თვისებები. ზედაპირული დაჭიმულობა

          3.6 კრისტალური და ამორფული სხეულები

          3.7 დეფორმაცია

                თერმოდინამიკა

          3.8 შინაგანი ენერგია. სითბოს რაოდენობა. მუშაობა თერმოდინამიკაში

          3.9 თერმოდინამიკის პირველი კანონი

          3.10 იდეალური აირის სითბოტევადობა

          3.11 სითბური ძრავა. თერმოდინამიკური ციკლები, კარნოს ციკლი

          3.12 სითბური პროცესების შეუქცევადობა. თერმოდინამიკის მეორე კანონი. ენტროპიის ცნება

 

ამოცანა №2

სურათზე გამოსახულ სისტემაში

ხახუნი არსად არ არის. რა მუდმივი, ჰორიზონტალური ძალა უნდა მოვდოთ M მასის სხეულს, იმისთვის რომ M მასის სხეულის მიმართ M_{1} და M_{2} მასის სხეულები უძრავი იყოს? რა აჩქარებით დაიწყებს ამ შემთხვევაში მთელი სისტემა მოძრაობას? თოკი უჭიმვადია და არ აქვს მასა, მასა არ აქვს ჭოჭონაქსაც და ხახუნის ძალა ჭოჭონაქსა და თოკს შორის 0-ის ტოლია.

readmore

ამოცანა №1

მცირე ზომის ბურთი, რომელსაც ვერტიკალური მიმართულებით v_{0} სიჩქარე გააჩნია, იწყებს მოძრაობას ორ პარალელურ კედელს შორის სივრცეში.

რამდენჯერ მოხვდება ბურთი კედელს მიწაზე დავარდნამდე? კედლებს შორის მანზილია d, მათი სიმაღლეა L. (L>>d). ბურთის კედელთან დაჯახება ჩათვალეთ აბსოლიტურად დრეკადად.

readmore

1.15.ჰიდროსტატიკის ელემენტები

სითხის ძირითადი განსხვავება მყარი (დრეკადი) სხეულიბისაგან, მისი მიერ ფორმის ადვილად შეცვლის უნარია (სითხე ვერ ინარჩულებს ფორმას). სითხის ნაწილებს შეუძლიათ თავისუფლად იმოძრაონ, ისრიალონ ერთმანეთის მიმართ. ამიტომაც სითხე ღებულობს იმ ჭურჭლის ფორმას, რომეშიაც ისაა ჩასხმული. სითხეში, ისევე როგორც აირის გარემოში, შეიძლება ჩავძიროთ მყარი სხეული. აირისაგან განსხვავებით სითხეები პრაქტიკულად არ იკუმშებიან.
სითხეში ჩაძირულ სხეულზე მოქმედებენ ძალები, რომლების სხეულის ზედაპირზე არიან განაწილებული. ასე განაწილებილი ძალების აღწერისათვის შემოყვანილია ახალი ფიზიკური სიდიდე – წნევა.
წნევა განისაზღვრება როგოც, ზედაპირის მართობულად მომქმედი ძალის   მოდულის ფარდობა  ამ ზედაპირის ფართობთან S :

SI სისტემაში წნევა იზომება პასკალებში (პა):
1 პა = 1 ნ/მ2.

readmore

1.14.სხეულსი წონასწორობის პირობები

ფიზიკის ნაწილს, რომელიც სხეულის წონასწორობის პირობებს სწავლობს, სტატიკა ეწოდება. ნიუტონის მეორე კანონიდან გამომდინარეობს, რომ თუ სხეულზე მოდებული ყველა გაერე ძალის გეომეტრიული ჯამი ნულის ტოლია, სხეული უძრავია ან მოძრაობს წრფივად და თანაბრად. ამ დროს ამბობენ, რომ სხეუზე მოდებული ძალები აწონასწორებენ ერთმანეთს. გამოთვლებისას შეიძლება წარმოვიდგინოთ, რომ სხეულზე მომქმედი ყველა ძალის ტოლქმედი მასათა ცენტშია მოდებული.
არა მბრუნავი სხეული  წონასწორობისათვის, აუცილებელია, რომ   სხეულზე მოდებული ყველა ძალის ტოლქმედი ნულის ტოლი იყოს.


ნახ. 1.14.1. სამი ძალის მოქმედების ქვეშ მყოფი სხეულის წონასწორობა. გამოთვლებისას ყველა ძალის ტოლქმედი მიყვანილია  ერთ C წერტილში


ნახ. 1.14.1–ზესამი ძალის მოქმედების ქვეშ მყოფი სხეულის წონასწორობაა განხილული.  დაძალების გადაკვეთის წერტილი O არ ემთხვევა სიმძიმის ძალის

readmore

1.13.ხახუნის ძალა

ხახუნი – სხეულების ურთიერთქმედების ერთ–ერთი სახეა. იგი ორი სხეულის შეხებისას აღიძვრება. ურთიერთქმედების სხვა სახეების მსგავსად, ხახუნი ნიუტონის მესამე კანონს ექვემდებარება: თუ ერთ–ერთ სხეულზე მოქმედებს ხახუნის ძალა, მოდულით ისეთივე და საწინააღმდეგოდ მიმართული ძალა მოქმედებს მეორე სხეულზეც. ხახუნის ძალებს, დრეკადობის ძალების მსგავსად, ელექტრომაგნიტური ბუნება აქვთ. ისინი შეხებაში მყოფი სხეულების ატომებისა და მოლეკულების ურთიერთქმედების შედეგად აღიძვრებიან.
თუ ორი მყარი სხეულის შორის სითხის ან გაზის ფენა არაა.  მათი შეხებისას აღძრულ ძალებს მშრალი ხახუნის ძალები ეწოდება, ისინი ყოველთვის მიმართული არიან შემხები ზედაპირების მხების გასწვრივ.
მშრალ ხახუნს, რომელიც აღიძვრება სხეულების ფარდობითი უძრაობის დროს, უძრაობის ხახუნი ეწოდება. უძრაობის ხახუნის ძალა სიდიდით ყოველთვის გარე ძალის ტოლია და საწინააღმდეგო მხარესაა მიმართული (ნახ. 1.13.1).


ნახ. 1.13.1. უძრაობის ხახუნის ძალა.  (v = 0). 

readmore

1.12.დაჭიმულობის ძლა. ჰუკის კანონი

სხეულის დეფორმაციისას აღიძვრება ძალა, რომელიც  სხეულის ფორმისა და ზომების აღდგენას ცდილობს. ეს ძალა ნივთიერების ატომებისა და მოლეკულების ელექტრომაგნიტური ურთიერთქმედების შედეგად აღიძვრება. მას დრეკადობის ძალას უწოდებენ.
დრეკადობის უმარტივესი სახე გაჭიმვისა და შეკუმშვის დეფორმაციაა. (ნახ. 1.12.1)


ნახ. 1.12.1. გაჭიმვისა (x > 0) და შეკუმშვის (x < 0) დეფორმაცია. შინაგანი ძალა

მცირე დეფორმაციებისათვის (|x| << l) დრეკადობის ძალა სხეულის დეფორმაციის პროპორციულია და დეფორმაციის დროს სხეულის ნაწილაკების გადაადგილების საპირისპიროდაა მიმართული:
Fx = Fდაჭ = –kx.

readmore

1.11.წონა და უწონადობა

სიმძიმის ძალა  , როლითაც სხეული მიიზიდება დედამიწის მიერ, უნდა განვასხვავოდ სხეულის წონისაგან. წონის ცნება ფართოდ გამოიყენება ყოველდღიურ ცხოვრებაში.
სხეულის წონა ეწოდება ძალას, რომლითაც სხეული, მისი დედამიწის მიერ მიზიდულობის გამო, მოქმედებს საყრდენზე ან საკიდზე. ამასთან, სხეული უძრავია საყრდენისა ან საკიდის მიმართ. ვთქვათ სხეული დევს დედამიწისადმი უძრავ ჰორიზონტულ მაგიდაზე (ნახ. 1.11.1). დედამიწასთან დაკავშირებული ათვლითი სისტემა  ინერციულად ითვლება. სხეულზე მოქმედებს ვერტიკალურად ქვევით მიმართული სიმძიმის ძალა   და დრეკადობი ძლა  რომლითაც საყრდენი მოქმედებს სხეულზე.  ძალას ნორმალურ წნევის ძალას ან საყრდენის რეაქციის ძალას უწოდებენ. სხეულზე მომქმედი ძალები აწონასწორებენ ერთმანეთს:  ნიუტონის მესამე კანონის თანახმად სხეული საყრდენზე მოქმედებს  ძალით, რომენიც სიდიდით საყრდენის რეაქციია ძალის ტოლია და საწინააღმდეგოთაა მიმართული:  განსაზღვრის თანახმად, სწორედ  ძალას უწოდებენ სხეულის წონას. ზევით მოყვანილი ტოლობიდან ჩანს, რომ  ე.ი. სხეულის  წონა ტოლია სიმძიმის ძალისა  მაგრამ ეს ძალები სხვადასხვა სხეულზეა მოდებული!

readmore

1.10.მსოფლი მიზიდულობის კანონი

სხეულის მოძრაობა მიზიდულობის ძალის მოქმედებით

ნიუტონის მეორე კანონის მიხედვით სხეულის მოძრაობის ცვლილების მიზეზს, ე.ი. სხეულის აჩქარების მიზეზს, ძალა წარმოადგენს. მაქანიკაში სხვადასხვაგვარი ბუნების ძალები განიხილება. მრავალი მექანიკური მოვლენა და პროცესი განისაზღვრება მიზიდულობის ძალის მოქმედებით.
მსოფლიო მიზიდულობის კანონი ნიუტონის მიერ 1682 წელს იქნა აღმოჩენილი. ჯერ კიდევ 1665 წელს, 23 წლის ნიუტონი გამოთქვამდა ვარაუდს,რომ ძალები, რომლებიც მთვარეს აკავებენ ორბიტაზე იგივე ბუნებისაა, როგორიც ძალა რომლის მოქმედებითაც ვაშლი ვარდება დედამოწაზე. მისი ჰიპოთეზის თანახმად, სამყაროს ყველა სხეულს შორის მოქმედებს მიზიდულობის ძალები (გრავიტაციის ძალები), რომლებიც მასათა ცენტრების შემაერთებელი წრფის გასწვრივაა მიმართული (ნახ.1.10.1).მასათა ცენტრის ცნება მკაცრადაა განსაზღვრულის პარაგრაფ 1.23–ში. ერთგვარაოვანი ბურთვის ფორმის სხეულის მასათა ცენტრი ბითვის ცენტრს ემთხვევა.

readmore

1.9.ნიუტონის მესამე კანონი

პარაგრაფ 1.7.–ში მასის ცნება შემოტანილი იყო ორი ურთიერთქმედი სხეულების აჩქარებების გაზომვებით მოღებული გამოცდილების საფუძველზე: ურთიერთქმედი სხეულების მასები უკუპროპორციულია აჩქარებების რიცხვითი მნიშვნელობებისა
       ან    
ვექტორული ფორმით ასე გამოისახება:
 
ნიშანი „მინუსი“ აქ იმ გამოცდილებით ფატზე მიუთითებს, ურთიერთქმედი  სხეულების აჩქარებები ყოველთვის ურთიერთსაწინააღმდეგოდაა მიმართული. ნიუტონის მეორე კანონის თანახმად. სხეულების აჩქარებები გამოწვეულია სხეულების ურთიერთქმედებით აღძრული ძალებით
  და . აქედან გამომდინარეობს, რომ:

ამ ტოლობას ნიუტონის მესამე კანონი ეწოდება.

readmore

1.8.ნიუტონის მეორე კანონი

ნიუტონის მეორე კანონი – დინამიკის ძირითადი კანონია. ეს კანონი მხოლოდ ათვლის ინერციულ სისტემებისათვისაა სამართლიანი.
მეორე კანონის ფორმულირებამდე განიხსენოთ რომ, დინამიკაში შემოტანილია ორი ფიზიკური სიდიდე – სხეულის მასა და ძალა , და მათი გაზომვის ხერხები. ამ სიდიდეებიდან პირველი – მასა – სხეულის ინერტულობის თვისების რაოდენობრივ მახასიათებელს წარმოადგენს. მეორე – ძალა – ერთი სხეულის მეორეზე მოქმედების რაოდენობრივ ზომას.
ნიუტონის მეორე კანონი ბუნების ფუნდამენტალური კანონია; ის დაკვირვებითი ფაქტების განზოგადოებას წარმოადგენს. ეს ფაქტები ორ კატეგორიად შეიძლება დაიყოს:

  1. თუ სხვადასხვა მასის სხეულებზე ერთნაირი ძალით ვიმოქმედებთ, სხეულების მიერ შეძენილი აჩქარება მასების უკუპროპორციული აღმოჩნდება:

როცა F = const, მაშინ .

readmore

1.7.ნიუტონის პირველი კანონი. მასა. ძალა

სხეულის მოძრაობისა მისი სიჩქარე  იცვლება როგორც მოდულით, ასევე მიმართულებით. ეს ნიშნავს, რომ სხეულის მოძრაობს გარკვეული  აჩქარებით. კინემატიკაში არ ისმის კითხვა სხეულის მოძრაობის გამომწვევი ფიზიკური მიზეზების შესახებ. როგორც გამოცდილება გვიჩვენებს, სხეულის სიჩქარის ნებისმიერი ცვლილება სხვა სხეულის ზემოქმედებითაა გამოწვეული. დინამიკა  ერთი სხეულის მეორეზე ზემოქმედებისას სხეულის მოძრაობის ხასიათის განმსაზღვრელ მიზეზებს განიხილავს.
მიღებულია, რომ სხეულების ურთიერთქმედება ეწოდოს სხეულების ზემოქმედებას ერთმანეთის მოძრაობაზე.
მექანიკის ნაწილს, რომელის სხეულების ურთიერთქმედებას შეისწავლის, დინამიკა ეწოდება.
დინამიკის კანონები, 1687 წელს, ი.ნიუტონის მიერ იქნა აღმოჩენილი. მის მიერ ჩამოყალიბებული კანონები ე.წ. კლასიკური მექანიკის საფუძველს წარმოადგენს. ნიუტონის კანონები უნდა განვიხილოთ გამოცდილებითი ფაქტების განზოგადოებად. კლასიკირი მექანიკის კანონები სამართლიანია მხოლოდ მცირე (სინათლის cსიჩქარეზე გაცილებით ნაკლები) სიჩქარის მქონე სხეულების მოძრაობისათვის.

readmore

1.6.მოძრაობა წრეწირზე

სხეულის მოძრაობა წრეწირზე მრუდწირული მოძრაობის კერძო შემთხვევას წარმოადგენს. გადაადგილების  ვექტორთან ერთად მოსახერხებელია კუთხური გადაადგილების Δφ ვექტორის  (ან მობრუნების კუთხე) განხილვა, რომელიც რადიანებში იზომება (ნახ.1.6.1). რკალის სიგრძე მობრუნების კუთხესთან დაკავშირებულია ფორმულით
Δl = R Δφ.
მობრუნების მცირე კუთხეებისათვის  Δl ≈ Δs.


ნახ.1.6.1. წირითი  და კუთხური  გადაადგილებები სხეულის წრეწირზე მოძრაობიდ დროს


სხეულის კუთხური სიჩქარე ω, წრიული ტრაექტორიის მოცემულ წერტილში ეწოდება Δφ მცირე კუთხური გადაადგილებისა და  დროის მცირე Δtინტერვალის ფარდობის ზღვარს (როცა Δt → 0 ):
 
კუთხური სიჩქარე იზომება რად/წმ–ში.
v წირითი სიჩქარისა  და ω კუთხური სიჩქარის  კავშირი:
v = ωR.

readmore

1.5. სხეულის თავისუფალი ვარნა

ჰაერის წინააღმდეგობის არარსებობოს შემთხვევაში (სიცარიელეში) სხეულის დედამიწაზე ვარდნას სხეულის თავისუფალი ვარნა ეწოდება. XVI საუკუნის ბოლოს ცნობილმა იტალიეტმა მეცნიერმა გ.გალილიემ იმ დროისადმი ხელმისაწვდომი სიზუსტით ცდის გზით დაადგინა, რომ ჰაერის წინააღმდეგობის არარსებობოს შემთხვევაში ყველა სხეული დადამიწაზე თანაბრადაჩქარებულად ვარდება და დედამიწის მოცემულ წერტილში ყველა სხეულია აჩქარება ერთიდაიგივეა.მანამდე, თითქმის ორიათასი წელი, არისტოტელედან მოყოლებული, მეცნიერებაში მიღებული იყო აზრი, რომ მძიმე სხეულები უფრო სწრაფად ვარდებიან დედამიწაზე ვიდრე მსუბუქები.
აჩქარებას, რომლითაც სხეული ვარდება დედამიწაზე თავისუფალი ვარნის აჩქარებას უწოდებენ. თავისუფალი ვარდნის აჩქარების ვექტორი აღინიშნება სიმბოლოთი  და მიმართულია ვერტიკალურად ქვევით. დედამიწის განსხვავებულ წერტილებში, გეოგრაფიული განედზე და ზღვის დონიდან სიმაღლეზე დამოკიდებულების მიხედვით g რიცხვითი მნიშვნელობა  დაახლოებოთ  9,83 მ/წმ2 –დან პოლუსებზე,  9,78 მ/წმ2 –მდე ეკვატორზე ფარგლებში იცვლება. ჩვეულებრივ, თუ გაანგარიშებებისას დიდ სიზუსტე არ მოითხოვება g რიცხვითი მნიშვნელობა  დედამიწის ზედაპირთან მოღებულია 9,8 მ/წმ2 –ს ან 10 მ/წმ2  ტოლადაც კი.

readmore

1.4. თანაბარაჩქარებული მოძრაობა

საზოგადოდთა ნაბარაჩქარებული მოძრაობას ისეთ მოძრაობას უწოდებენ, რომლის დროსაც აჩქარების ვექტორი უცვლელია როგოც სიდიდით ასევე მიმართულებით. ასეთ მოძრაობის მაგალითს წარმოადგენს ჰორიზონტისადმი გარკვეული კუთხით ნასროლი ქვის მოძრაობა (ჰაერის წინააღმდეგობის გათვალისწინების გარეშე). ტრაექტორიის ნებისმიერ წერტილში ქვის აჩქარება თავისუფალი ვარდნის აჩქარების  ტოლია. ქვის მოძრაობის კინემატიკური აღწერისათვის მოსახერხებელია კოორდინატთა სისტემა ისე შეირჩეს, რომ OYღერძი აჩქარების ვექტორის პარალელური იყოს. მაშინ ქვის მრუდწირული მოძრაობა შეიძლება შეიძლება წარმოვადგინოთ ორი მოძრაობის – წრივი თანაბარაჩქარებული მოძრაობა OYღერძის გასწვრივ და წრივი თანაბარი მოძრაობის OXღერძის გასწვრივ ჯამი (ნახ. 1.4.1.) .
ამგვარად, თანაბარაჩქარებული მოძრაობის შესწავლა დაიყვანება წრფივი თანაბარაჩქარებული მოძრაობის შესწავლამდე. წრფივი მოძრაობის შემთხვევაში

readmore

1.3. თანაბარი მოძრაობა

მაქანიკური მოძრაობის უმარტივეს სახეს წარმოადგენს სხეულის წრფივი მოძრაობა მუდმივი სიდიდისა (მოდულის) და მიმართულების მქონე სიჩქარით. ასეთ მოძრაობას თანაბარი მოძრაობა ეწოდება. თანაბარი მოძრაობის დროს სხეული დროის ნებისმიერ ტოლ შუალედში ტოლ მანძილს გადის. თანაბარი წრფივი მოძრაობის კინემატიკური აღწერისათვის კოორდინატთა სისტემის ღეძი მოსახერხებელია მოძრაობის მიმართულებას ემთხვეოდეს. თანაბარი მოძრაობის დროს სხეულის მდებარეობა განისზღვრება მხოლოდ ერთი – x  კოორდინატის მითითებით. გადაადგილებისა და სიჩქარის ვექტორები  ყოველთვის კოორდინატთა OX ღეძის პარალელურებია. ამიტომ წრფივი მოძრაობის დროს  შეიძლება გადაადგილების და სიჩქარის პროექცირება  OX ღეძზე და ამ პროქციების ალგებრულ სიდიდეებად განხილვა.
თუ სხეული დროის რაღაც გარკვეულ t1 მომენტში იმყოფებოდა x1  წერტილში, ხოლო მოგვიანებით t2 მომენტში – წერტილში კოორდინატით x2, მაშინ გადაადგილების პროექცია Δs OXღერძზე Δt = t2 – t1 დროში, ტოლია
Δs = x2 – x1.

readmore

1.2. მოძრაობის ფარდობითობა

სხეულის მოძრაობა შეიძლება აღიწეროს ათვლის სხვადასხვა  სისტემაში. კინემატიკის თვალთახედვით ათვლის ყველა სისტემა თანაბარუფლებიანია, თუმცა მოძრაობის კენემატიკური მახასიათებლები, ისეთი როგორიცაა ტრაექტორია, გადაადგილება, სიჩქარე, სხვადასხვა სისტემაში  განსხვავებული აღმოჩნდება. სიდიდეებს, რომლებიც ათვლის სისტემის არჩევაზეა დამოკიდებული, ფარდობითი ეწოდებათ.
დავუშვათ გვაქვს თვლის ორი სისტემა. სისტემა XOYპირობითად ითვლება უძრავად, ხოლო X'O'Y'მოძრაობს გადათანითად  XOY–ის  მიმართ  სიჩქართ.  XOYსისტემა შეიძლება დაკავშრებული იყოს, მაგალითდ დედამიწასთან, ხოლო X'O'Y– რელსებზე მოძრავ პლატფორმასთნ (1.2.1).

ნახაზი 1.2.1.
გადაადგილების შეკრება ათვლის სხვადასხვა სისტემის მიმართ.

readmore

ელექტროსტატიკა

მუდმივი ელექტრული დენი

თუ ელექტრონები სხვადასხვა მიზეზის გამო ამოვარდებიან თავიანთი ორბიტიდან და წყდებიან ატომის ბირთვს, ნივთიერებაში ჩნდება უარყოფითი ელექტრონისა და დადებითი იონის წყვილი. მათ თავისუფალი მუხტები ეწოდებათ. ნივთიერებებს, რომლებშიც არსებობენ თავისუფალი მუხტები გამტარები ეწოდებათ. თავისუფალი მუხტები გამტარებში უწესრიგოდ, ქაოსურად მოძრაობენ. ეს მათი სითბური მოძრაობაა. ქაოსური მოძრაობის დროს გამტარში მუხტის გარკვეული მიმართულებით გადატანა არ ხდება. მუხტის გადატანისათვის აუცილებელია მათ მოწესრიგებულად იმოძრაონ გარკვეული მიმართულებით.

დამუხტული ნაწილაკების მოწესრიგებულ მოძრაობას ელექტრული დენი ეწოდება. დამუხტული ნაწილაკების მიმართული მოძრაობა კი მხოლოდ ელექტრული ველის არსებობისასაა შესაძლებელი. მხოლოდ ამ დროს ხდება ნივთიერებაში მუხტის გადატანა. ელექტრული დენის მიმართულებად მიჩნეულია დადებითი მუხტების მოძრაობის მიმართულება.
აქედან გამომდინარე, ელექტრული დენის არსებობისათვის აუცილებელი პირობებია გამტარი გარემოს (ანუ თავისუფალი მუხტების) და გამტარის ბოლოებზე პოტენციალთა სხვაობის (ანუ ძაბვის) არსებობა.
ელექტრული დენის დამახასიათებელი ფიზიკური სიდიდეა დენის ძალა. იგი განისაზღვრება, როგორც გამტარის განივკვეთში დროის ერთეულში გასული მუხტის სიდიდე I=\frac{q}{\Delta t}. დენის ძალა სკალარული სიდიდეა და მისი ერთეულია ამპერი. თუ გამტარში დროის განმავლობაში დენის ძალა არ იცვლება, ასეთ დენს  მუდმივი დენი ეწოდება. დენის ძალა დამოკიდებულია გამტარში არსებული მუხტის გადამტანების კონცენტრაციაზე, თითოეული გადამტანის მუხტის სიდიდეზე, გადამტანების მოძრაობის სიჩქარეზე და გამტარის განივკვეთზე.  I=q_{0}nSv

ომის კანონი წრედის უბნისათვის

ყველა გამტარისათვის მასში გამავალი დენის ძალა დამოკიდებულია მის ბოლოებზე მოდებულ ძაბვაზე. რაც მეტია ძაბვა, მით მეტია დენის ძალა. დამოკიდებულებას ამ ორ სიდიდეს შორის ვოლტ-ამპერული მახასიათებელი ეწოდება I=kU .

k კოეფიციენტი დამოკიდებულია გამტარის თვისებებზე და მას გამტარებლობა ეწოდება. R=\frac{1}{k}  სიდიდეს კი - გამტარის წინაღობა. მისი ერთეულია .R=\frac{U}{I}=ომი. აქედანI=\frac{U}{R}  ესე იგი გამტარში გამავალი დენის ძალა პირდაპირპროპორციულია გამტარზე მოდებული ძაბვისა და უკუპროპორციულია გამტარის წინაღობისა. ამ კანონს ეწოდება ომის კანონი წრედის უბნისათვის.

გამტარის წინაღობა დამოკიდებულია მის ზომებსა და მასალაზე.R=\rho\frac{l}{S} , სადაც l გამტარის სიგრძეა, ხოლო S  მისი განივკვეთი.\rho -ს გამტარის კუთრი წინაღობა ეწოდება და იგი დამოკიდებულია გამტარის მასალაზე.
გამტარის წინაღობა ასევე დამოკიდებულია მის ტემპერატურაზე. ტემპერატურის გაზრდით გამტარის წინაღობა იზრდება, რადგან იზრდება გამტარის ატომების კინეტიკური ენერგია და ისინი მეტ წინააღმდეგობას უწევენ გამტარში გამავალ მუხტის თავისუფალ გადამტანებს. წინაღობის დამოკიდებულება ტემპერატურაზე გამოისახება ფორმულით R=R_{0}(1+\alpha t) . \alpha-ს წინაღობის ტემპერატურული კოეფიციენტი ეწოდება და \alpha=\frac{1}{273^{0}K}

გამტარების შეერთება

გამტარების ერთმანეთთან შეერთება შესაძლებელია ორი ხერხით: მიმდევრობითა და პარალელურად.

1. მიმდევრობითი შეერთებისას ერთი გამტარის ბოლო უერთდება მეორის დასაწყისს. ამ დროს ორივე გამტერში ერთნაირი დენი გადის I=I_{1}=I_{2}. თუ ამ გამტარების წინაღობებია R_{1} დაR_{2} , მაშინ ომის კანონის თანახმად ძაბვები მათ ბოლოებზე იქნება U_{1}=IR_{1} და U_{2}=IR_{2}ხოლო U_{1}+U_{2}=U. აქედან R=R_{1}+R_{2}

2.  პარალელური შეერთებისას გამტარების დასაწყისები და ბოლოები ერთმანეთთანაა შეერთებული. ამ დროს ძაბვა ორივე გამტარის ბოლოებზე ერთნაირია.U=U_{1}=U_{2}. თუ ამ გამტარების წინაღობებია R_{1} და R_{2} , მაშინ ომის კანონის თანახმად მათში  გამავალი დენები იქნება I_{1}=\frac{U}{R_{1}} და I_{2}=\frac{U}{R_{2}} , ხოლო I=I_{1}+I_{2}. აქედან \frac{1}{R}=\frac{1}{R_{1}}+\frac{1}{R_{2}}

 

ძირითადი ფიზიკური მუდმივები

გრავიტაციული მუდმივა G = 6.6720*10-11 ნ*მ2/კგ2
სინათლის სიჩქარე ვაკუუმში c = 2.99792458*108 მ/წმ
მაგნიტური მუდმივა μ0 = 1.25663706144*10-6 ჰნ/მ
ელექტრული მუდმივა ε0 = 8.85418782*10-12 ფარადეი/მ
პლანკის მუდმივა h = 6.626176*10-34 ჯ*წმ
ħ = h/(2π) = 1,05457*10-34 ჯ*წმ
ელექტრონის მასა me = 9.109534*10-31კგ
პროტონის მასა mp = 1.6726485*10-27 კგ
ნეიტრონის მასა mn = 1.6749543*10-27 კგ
ელექტრონის მუხტი e = 1.6021892*10-19 კულონი
მასის ატომური ერთეული 1.660565*10-27 კგ
ავოგადროს მუდმივა NA = 6.022045*1023 მოლი-1
ფარადეის მუდმივა F = 96484.56 კულონი/მოლი
აირის მოლური მუდმივა R = 8.31441 ჯ/(მოლი*K)
ბოლცმანის მუდმივა k = 1.380662*10-23 ჯ/K

იდეალური აირის მოლური მოცულ

ობა. ნ.პ

V0 = 2.241*10-2 მ3/მოლი
ატმოსფერული წნევა Pატმ. = 101325 პა
პირველი ორბიტის რადიუსი a0 = 5.2917706*10-11 მ
თავისუფალი ვარდნის აჩქარება g = 9.80665 მ/წმ2

 

ოპტიკა

სინათლის ტალღის გავრცელების მიმართულებად ითვლება სინათლის ტალღური ზედაპირის მართობული მიმართულება. ამ მიმართულებას სინათლის სხივი ეწოდება.
სინათლე წრფეებით შემოსაზღვრული კონუსის შიგნით ვრცელდება. ამ კონუსს სინათლის კონა ეწოდება. სინათლის კონა შეიძლება იყოს პარალელური, განშლადი და კრებადი.
ერთგვაროვან გარემოში სინათლე წრფივად და თანაბრად ვრცელდება. ამას მოწმობს გაუმჭვირვალე საგნის უკან ჩრდილის არსებობა.

physics.aidio.net

სინათლის სიჩქარე სხვადასხვაა სხვადასხვა გარემოში. ვაკუუმში იგი  300 000კმ/წმ-ია.

სინათლის არეკვლა

ორი გარემოს გამყოფ საზღვარზე დაცემული სხივის უკან დაბრუნებას არეკვლა ეწოდება. სინათლის არეკვლის კანონებია:
1. დაცემული სხივი, არეკვლილი სხივი და დაცემის წერტილში აღმართული მართობი ერთ სიბრტყეში მდებარეობენ.
2. სინათლის სხივის დაცემის კუთხე არეკვლის კუთხის ტოლია.  \alpha=\beta

სარკეში მნათი წერტილის გამოსახულება მიიღება იმ წერტილში, სადაც არეკვლის შემდეგ იკვეთებიან მნათი წერტილიდან გამოსული სხივები (ნამდვილი გამოსახულება), ან მათი გაგრძელებები (წარმოსახვითი გამოსახულება).
ბრტყელ სარკეში მიღებული საგნის გამოსახულება ყოველთვის წარმოსახვითია, პირდაპირია, საგნის ზომის ტოლია და სარკის ზედაპირის მიმართ სიმეტრიულია.

სინათლის გარდატეხა
თუ სინათლის სხივი გადადის ერთი გარემოდან მეორეში, იგი იცვლის მიმართულებას. ამ მოვლენას სინათლის გარდატეხა ეწოდება. კუთხეს, რომელსაც გარდატეხილი სხივინ ადგენს ორი გარემოს გამყოფ ზედაპირზე დაცემის წერტილში აღმართულ მართობთან, გარდატეხის კუთხე ეწოდება.


სინათლის გარდატეხის კანონებია:
1. დაცემული სხივი, გარდატეხილი სხივი და დაცემის წერტილში აღმართული მართობი ერთ სიბრტყეში მდებარეობენ.
2. ორი მოცემული გარემოსათვის დაცემის კუთხის სინუსის შეფარდება გარდატეხის კუთხის სინუსთან მუდმივი სიდიდეა. მას ეწოდება მეორე გარემოს გარდატეხის მაჩვენებელი პირველის მიმართ.  \frac{sin\alpha}{sin\beta}=n_{2,1}

     გარემოს გარდატეხის მაჩვენებელს ვაკუუმის მიმართ ამ გარემოს გარდატეხის აბსოლუტური მაჩვენებელი ეწოდება. იგი ტოლია ვაკუუმში სინათლის სიჩქარისა და გარემოში სინათლის სიჩქარის შეფარდებისა n=\frac{c}{v}

     თუ ერთი გარემოს გარდატეხის აბსოლუტური მაჩვენებელია n_{1} , ხოლო მეორესი n_{2} , მაშინ მეორე გარემოს გარდატეხის ფარდობითი მაჩვენებელი პირველის მიმართ იქნება

სრული შინაგანი არეკვლა
როდესაც სხივი გადადის ოპტიკურად უფრო მკვრივი გარემოდან ნაკლებად მკვრივ გარემოში, დაცემის გარკვეული კუთხისათვის ადგილი აქვს სრული შინაგანი არეკვლის მოვლენას.

დაცემის კუთხეს, რომლისთვისაც გარდატეხის კუთხე 900-ის ტოლია, სრული შინაგანი არეკვლის ზღვრული კუთხე ეწოდება. მისი გამოთვლა შეიძლება შემდეგნაირად:

ვინაიდან: n_{2,1}=\frac{n_{2}}{n_{1}}=\frac{sin\alpha}{sin90^{0}}=sin\alpha\Rightarrow a=arcsin\frac{n_{2}}{n_{1}}

ლინზა. სხივთა სვლა ლინზაში
გამჭვირვალე სხეულს, რომელიც შემოსაზღვრულია ამიზნექილი ან ჩაზნექილი ზედაპირებით ლინზა ეწოდება. თუ ეს ზედაპირები სფერული ზედაპირებია, მაშინ ლინზას სფერული ეწოდება.
ლინზა შეიძლება იყოს ორმხრივამოზნექილი (1), ბრტყელ-ამოზნექილი (2), ჩაზნექილამოზნექილი (3), ორმხრივჩაზნექილი (4), ბრტყელჩაზნექილი (5)
სქემაზე ამოზნექილი ლინზის აღნიშნვაა (6), ჩაზნექილის (7)

ლინზის ზედაპირების სიმრუდის ჩენტრების შემაერთებელ წრფეს ლინზის მთავარი ოპტიკური ღერძი ეწოდება (1).
ლინზის შუაწერტილს ლინზის ოპტიკური ცენტრი ეწოდება (2).
ოპტიკურ ცენტრზე გამავალ ყველა წრფეს თანაღეძები ეწოდებათ (3)

წერტილს, რომელშიც გადაიკვეთება მთავარი ოპტიკური ღერძის პარალელურად დაცემული სხივები, ლინზის მთავარი ფოკუსი ეწოდება (1). მანძილს ამ წერტილიდან ოპტიკურ ცენტრამდე - F ფოკუსური მანძილი (2), ხოლო ამ წერტილზე გამავალ ოპტიკური ღერძის მართობულ სიბრტყეს - ფოკალური სიბრტყე (3)

შემკრებ ლინზას ორი ნამდვილი ფოკუსი აქვს, ჩაზნექილს - ორი წარმოსახვითი. ორმხრივამოზნექილ ლინზას შემკრები ლინზა ეწოდება, ორმხრივჩაზნექილს -გამბნევი.

საგნის გამოსახულების ზომის შეფარდებას საგნის ზომასთან ლინზის გამადიდებლობა ეწოდება. \Gamma=\frac{A_{1}B_{1}}{AB}
ლინზის ფოკუსური მანძილის შებრუნებულ სიდიდეს ლინზის ოპტიკური ძალა ეწოდება. D=\frac{1}{F} . მისი ერთეულია "დიოპტრი".

ჰიდრო– და აეროსტატიკა

1) წნევა არის ფიზიკური სიდიდე, რომელიც რიცხობრივად ტოლია ზედაპირის ფართობის ერთეულზე ზედაპირისადმი მართობულად მოქმედი წნევის ძალისა. P=\frac{F}{S}\Rightarrow F=PS მისი ერთეულია 1 პასკალი (1 პა).
1 პასკალი ისეთი წნევაა, რომელსაც ქმნის 1 სმ2 ფართობზე მის მართობულად მოქმედი თანაბრად განაწილებული წნევის ძალა. 1 პა=1ნ/1მ. პრაქტიკაში გამოყენებულია 1 კილოპასკალი (1კპა=1000პა) და 1 მეგაპასკალი (1მპა=1 000 000 პა)

2) პასკალის კანონი
ზედაპირული ძალებით გამოწვეული წნევა სითხესა ან აირზე, უცვლელად გადაეცემა აითხისა და აირის ყოველ წერტილს.

3) ჰიდრავლიკური წნეხის მკუმშავი F_{2} ძალა იმდენჯერ მეტია დგუშზე მოქმედ F_{1} ძალაზე, რამდენჯერაც წნეხის ფართობი S_{2} მეტია დგუშზე მოქმედ S_{1}ფართობზე
\frac{F_{2}}{F_{1}}=\frac{S_{2}}{S_{1}}  ჰიდრავლიკური წნეხის მ.ქ.კ.  \eta=\frac{F_{1}}{F_{2}}

4) სითხის სიმძიმის ძალით გამოწვეულ წნევას ჰიდროსტატიკური წნევა ეწოდება. ჰიდროსტატიკური წნევა სითხის რომელიმე წერტილში ტოლია p=\rho gh
\rho - სიმკვრივე,        g - თავისუფალი ვარდნის აჩქარება   h სიღმე

5) ზიარჭურჭელში სითხეების გამყოფი ზედაპირიდან სითხეების სვეტების სიმაღლეები ამ სითხეების სიმკვრივეთა უკუპროპორციულია  \frac{h_{1}}{h_{2}}=\frac{\rho_{1}}{\rho_{2}} . ერთგვაროვანი სითხეები ზიარჭურჭელში ერთ დონეზე დგება.

6) ატმოსფერული წნევის მოქმედებით სხვადასხვა სითხე მილში სხვადასხვა სიმაღლეზე დგება h=\frac{p_{atm}}{\rho g} . ატმოსფეროს წნევა დედამიწის ზედაპირზე 760 მმ-იანი ვერცხლისწყლის სვეტის წნევის ტოლია. ამ წნევას ნორმალური (ფიზიკური) ატმოსფერო ეწოდება. მას 1 ტორის უწოდებენ. 1 ტორი = 760 მმ. ვწყ.სვ. = 1,013 პა.

7) სითხესა ან აირში მოთავსებულ სხეულზე მოქმედი ამომგდები ძალა ტოლია სხეულის ჩაძირული ნაწილის მიერ გამოდევნილი სითხის ან აირის წონისა. იგი მიმართულია ვერტიკალურად ზევით. F=\rho gV
სითხეში ან აირში მოთავსებული სხეული კარგავს მის მიერ გამოდევნილი სითხის ან აირის წონის ტოლ წონას.
ამომგდები ძალის სიდიდე დამოკიდებულია სითხისა და სხეულის სიმკვრივეთა ფარდობაზე. \frac{\rho_{2}}{\rho_{1}}=\frac{P_{1}}{P_{1}-P_{2}}

ძალები

მსოფლიო მიზიდულობის კანონი; სიმძიმის ძალა; სხეულის წონა:

ყოველი ორი სხეული ერთმანეთს იზიდავს ძალით, რომელიც მათი მასების ნამრავლის პირდაპირპროპორციულია, მათ ცენტრებს შორის მანძილის კვადრატის  უკუორორორციულია და მიმართულია ამ სხეულების ცენტრების შემაერთებელი წრფის გასწვრივ.         


F - მსოფლიო მიზიდულობის ძალა
G-გრავიტაციული მუდმივა
m_{1}, m_{2}  სხეულების მასები
R მანძილი ცენტრებს შორის
თუ m_{1}=m_{2}=1კგ, და R=1მ, მაშინ F=G
ე.ი. გრავიტაციული მუდმივა რიცხობრივად ტოლია იმ ძალისა, რომლითაც მიიზიდებიან 1მ მანძილით დაშორებული თითო კილოგრამი მასის სხეულები.
ში სისტემაში G გამოისახება ნ· მ2/კგ2 –ით.

ძალას, რომლითაც დედამიწა იზიდავს სხეულს, სიმძიმის ძალა ეწოდება.

დედამიწის ზედაპირთან ახლოს სხეულზე მოქმედი სიმძიმის ძალაა  . M - დედამიწის მასაა, R - დედამიწის რადიუსი
სიმძიმის ძალა სხეულს ანიჭებს აჩქარებას, რომელსაც თავისუფალი ვარდნის g აჩქარება ეწოდება. g=\frac{F}{m}=G\frac{M}{R^{2}} . აქედან ჩანს, რომ თავისუფალი ვარდნის აჩქარება არაა დამოკიდებული სხეულის მასაზე, ე.ი. იგი ყველა სხეულისათვის ერთნაირია და g=9,8მ/წმ2
სიმძიმის ძალა ვექტორულად ასე ჩაიწერება \vec{F}=m\vec{g} , ე.ი. იგი სხეულის მასისა და თავისუფალი ვარდნის აჩქარების ნამრავლი ტოლია.
სიმძიმის ძალა დამოკიდებულია გეოგრაფიულ განედზე და იგი კლებულობს დედამიწის ზედაპირიდან დაშორებისას. h სიმაღლეზე სიმძიმის ძალა იქნება F=G\frac{Mm}{(R+h)^{2}} , შესაბამისად შემცირდება თავისუფალი ვარდნის აჩქარებაც g=G\frac{M}{(R+h)^{2}} .

სხეულის წონა ეწოდება ძალას, რომლითაც სხეული აწვება საყრდენს, ან ჭიმავს საკიდს.
წონა P ასოთი აღინიშნება.

თუ საყრდენი, ან საკიდი მოძრაობს ვერტიკალურად რაიმე აჩქარებით, შესაბამისად შეიცვლება სხეულის წონაც. საყრდენის ზევით \vec{a}  აჩქარებით მოძრაობისას სხეულის წონა იქნება P=m(g+a), ხოლო ქვევით მოძრაობისას - P=m(g-a). თუ საყრდენი თავისუფლად ვარდება, a=g  და P=m(g-g)=0. ე.ი. თავისუფლად ვარდნილი სხეულის წონა 0-ის ტოლია და იგი უწონობის მდგომარეობაში იმყოფება.

დრეკადობის ძალა

სხეულის მოცულობის ან ფორმის მექანიკურ ცვლილებას დეფორმაცია ეწოდება.
დეფორმაციის ძალის იმ უდიდეს მნიშვნელობას, რომლის მოხსნის შემდეგ სხეული აღიდგენს საწყის მდგომარეობას, დრეკადობის ზღვარი ეწოდება.
დრეკადობის ძალა აღიძვრება სხეულის დეფორმაციისას და მიმართულია სხეულის შემადგენელი ატომების გადაადგილების საწინააღმდეგოდ. იგი პირდაპირპროპორციულია სხეულის აბსოლუტური წაგრძელებისა და მის საწინააღმდეგოდაა მიმართული. \vec{F}=-K\Delta x .
კოეფიციენტ K-ს სიხისტე ეწოდება. იგი ასე გამოითვლება: K=E\frac{S\Delta l}{l_{0}} .

\frac{\Delta l}{l_{0}}=\varepsilon ფარდობითი წაგრძელებაა; S - განივკვეთის ფართი; E - იუნგის, ანუ დრეკადობის მოდული. იგი სხეულის მასალაზეა დამოკიდებული. ე.ი.

 

K=ES\varepsilon  აქედან \frac{F}{S}=E\varepsilon . სიდიდეს \frac{F}{S}=\sigma  მექანიკური ძაბვა ეწოდება. ის არის სხეულის განივკვეთის ფართობის ერთეულზე მოქმედი ძალა.

 

ნიუტონის კანონები

1. თუ სხეულზე სხვა სხეულების მოქმედება კომპენსირებულია ანუ  გაწონასწორებულია, მაშინ ეს სხეული უძრავია, ან მოძრაობს წრფივად და თანაბრად.
ათვლის სისტემებს, რომლებშიც ეს დებულება სრულდება, ათვლის ინერციული სისტემები ეწოდება. თუ არსებობს ერთი ინერციული სისტემა, ყველა ათვლის სისტემა, რომელიც მის მიმართ წრფივად და თანაბრად მოძრაობს ასევე ინერციული იქნება.

ნიუტონის I კანონი:
არსებობს ათვლის ისეთი სისტემები, რომელთა მიმართაც სხეულები ინარჩუნებენ თავიანთ მუდმივ სიჩქარეს, თუ მათზე სხვა სხეულები არ მოქმედებენ, ან მათი მოქმედება კომპენსირებულია.


სხეულთა თვისებას, შეინარჩუნონ თავიანთი სიჩქარე გარე მოქმედებათა კომპენსირებისას, ინერტულობა ეწოდება. სხეულთა ინერტულობის გამომსახველი ფიზიკური სიდიდეა მასა (მ). მასის ერთეული Si სისტემაში არის კილოგრამი.
სხეულის მასის m შეფარდებას მის V მოცულობასთან სიმკვრივე ეწოდება   \rho -რო. სხეულის სიმკვრივე დამოკიდებულია მის გვარობაზე (მასალაზე). სიმკვრივის ერთეული Si სისტემაში არის 1 კგ/მ3. ეს ისეთი ერთგვაროვანი ნივთიერების სიმკვრივეა, რომლის ყოველი 1მ3 შეიცავს 1კგ მასას.

2. ინერციულ სისტემაში სხეულის სიჩქარის ცვლილების (აჩქარების) გამომწვევი ერთადერთი მიზეზია მასზე სხვა სხეულების მოქმედება. ორი სხეულის ურთიერთქმედებისას კი სრულდება შემდეგი კანონზომიერება: \frac{m_{1}}{m_{2}}=\frac{a_{1}}{a_{2}} . ესე იგი ურთიერთმოქმედი სხეულების მიერ ერთმანეთისადმი მინიჭებული აჩქარებების მოდულების ფარდობა მათი მასების ფარდობის შებრუნებული სიდიდეა. აქედან:  m_{1}a_{1}=m_{2}a_{2}
სიდიდეს m\vec{a}  სხეულზე მოქმედი \vec{F} ძალა  ეწოდება. ძალა სხეულზე სხვა სხეულის ზემოქმედების გამომხატველი ფიზიკური სიდიდეა.
ძალა ვექტორული სიდიდეა და მისი მიმართულება ყოველთვის ემთხვევა მის მიერ გამოწვეული აჩქარების მიმართულებას.
ძალის ერთეული Si სისტემაში არის ნიუტონი. 1 ნიუტონი ისეთი ძალაა, რომელიც 1კგ მასის სხეულს 1 მ/წმ2 აჩქარებას ანიჭებს. 1ნ=1კგ . 1მ/წმ2.
ერთ ისეთ ძალას, რომელიც სხეულზე ისეთივე მოქმედებას იწვევს, როგორსაც იწვევდა ერთად მოქმედი რამდენიმე ძალა, მათი ტოლქმედი ძალა ეწოდება. ტოლქმედი ძალა მიიღება სხეულზე მოქმედი ძალების ვექტორული შეკრებით.
ესე იგი სხეულის აჩქარების გამომწვევი მიზეზი მხოლოდ მასზე სხვა სხეულების  მოქმედების ტოლქმედი ძალა შეიძლება იყოს.

ნიუტონის II კანონი:
სხეულზე მოქმედი ტოლქმედი ძალა ტოლია ამ სხეულის მასის ნამრავლისა იმ აჩქარებაზე, რომელსაც ეს ძალა ანიჭებს სხეულს 
\sum \vec{F}=m\vec{a} . .
აქედან გამომდინარეობს, რომ სხეულის აჩქარება ტოლია მასზე მოქმედი ტოლქმედი ძალის შეფარდებისა მის მასასთან
.

საბოლოოდ ნიუტონის I კანონი ასე ჩამოყალიბდება:
არსებობს ათვლის ინერციული სისტემები, რომელთა მიმართაც სხეული უძრავია, ან მოძრაობს წრფივად და თანაბრად, თუ მასზე მოქმედი ძალების ტოლქმედი ნულის ტოლია.


3. სხეულთა ურთიერთქმედებისას ისინ ერთმანეთს ურთიერთსაპირისპირო აჩქარებებს ანიჭებენ. m_{1}\vec{a}_{1}=-m_{2}\vec{a}_{2}  ესე იგი მათი ურთიერთქმედების ძალები საპირისპიროდაა მიმართული. გარდა ამისა, სხეულთა ურთიერთქმედების ძალები ყოველთვის ერთი და იგივე ბუნებისაა.

ნიუტონის III კანონი:
სხეულები ერთმანეთზე მოქმედებენ მოდულით ტოლი და საპირისპიროდ მიმართული ერთი და იგივე ბუნების ძალებით. 
\vec{F_{1}}=-\vec{F_{2}}
ანუ ყოველი ქმედება იწვევს სიდიდით ტოლ და საპირისპიროდ მიმართულ უკუქმედებას.

კინემატიკა

1. მექანიკური მოძრაობა. გადატანითი მოძრაობა. ნივთიერი (მატერიალური) წერტილი
დროის განმავლობაში სხეულის მდებარეობის ცვლილებას სივრცეში სხვა სხეულების მიმართ, მექანიკური მოძრაობა ეწოდება.
მექანიკის მიზანია დროის ნებისმიერ მომენტში განსაზღვროს სხეულის მდებარეობა. სხეულის მოძრაობის შესასწავლად საჭიროა მისი შემადგენელი ყველა წერტილის მოძრაობის შესწავლა.
სხეულს, რომლის ზომა მოცემულ პირობებში შეიძლება უგულებელვყოთ, ნივთიერი (მატერიალური) წერტილი ეწოდება. გადატანითი მოძრაობისას ნივთიერი წერტილად შეიძლება ჩაითვალოს სხეული, რომლის ზომებიც გაცილებით მცირეა იმ მანძილთან შედარებით, რომელზედაც ის მოძრაობას.
სხვადასხვა პირობებში ერთი და იგივე სხეული შეიძლება ჩაითვალოს როგორც ნივთიერ წერტილად, ისე არანივთიერად.

2. ათვლის სისტემა
სხეულს, რომლი მიმართაც განიხილება სხვა სხეულების მდებარეობა ან მოძრაობა, ათვლის სხეული ეწოდება.
სხეულის მდებარეობა განსაზღვრულია, თუ ცნობილია მისი კოორდინატები, ამიტომ აუცილებელია ათვლის სხეულთან დავაკავშიროთ კოორდინატთა სისტემა.
ვინაიდან მექანიკური მოძრაობა მიმდინარეობს    დროში, მის შესასწავლად საჭიროა დროის ათვლის სისტემის შემოღებაც.
ათვლის სხეულს მასთან დაკავშირებული კოორდინატთა სისტემით და დროის ათვლის სისტემა ერთად ქმნიან ათვლის სისტემას.

3. ტრაექტორია, გზა, გადაადგილება
წირს, რომელსაც აღწერს სხეული მოძრაობისას, ტრაექტორია ეწოდება.
მანძილს, რომელსაც გადის მოძრავი სხეული, გზა ან განვლილი მანძილი ეწოდება. იგი სკალარული სიდიდეა.
წრფის მიმართულ მონაკვეთს, რომელიც აერთებს სხეულის საწყის მდებარეობას მის საბოლოო მდებარეობასთან, გადაადგილება ეწოდება. იგი ვექორული სიდიდეა.
alt (I) მრუდი არის მოძრაობის ტრაექტორია, მისი სიგრძე არის განვლილი მანძილი, ხოლო   (II) ვექტორი არის გადაადგილება.

 

 

 

4. წრფივი თანაბარი მოძრაობა.

ნივთიერი წერტილის მოძრაობას წრფივი ეწოდება, თუ მისი ტრაექტორია წარმოადგენს წრფეს.
წრფივი თანაბარი მოძრაობა ეწოდება ისეთ წრფივ მოძრაობას, რომლის დროსაც სხეული დროის ნებისმიერ ტოლ შუალედში ტოლ გადაადგილებებს ასრულებს.
წრფივი თანაბარი მოძრაობის სიჩქარე ეწოდება სხეულის გადადგილების შეფარდებას დროის იმ შუალედთან, რომელშიც ეს გადაადგილება შესრულდა.
\vec{v}=\frac{\vec{S}}{t}    აქედან   \vec{S}=\vec{v}t , სადაც \vec{S} გადაადგილებაა,  \vec{v} სიჩქარე და t დრო.
სიჩქარე, ისევე როგორც გადაადგილება ვექტორული სიდიდეა.
Si სისტემაში სიჩქარის ერთეულია 1 მ/წმ. ესაა სიჩქარე, როცა სხეული ყოველ წამში 1 მეტრ გადაადგილებას ასრულებს.
თუ სხეულის საწყისი კოორდინატია x_{0}, მაშინ  \vec{S} გადაადგილების შემდეგ მისი კოორდინატი იქნება x=x_{0}+S_{x}

alt

ვინაიდან S_{x}=v_{x}t   ამიტომ   x=x_{0}+v_{x}t 
აქედან გამოდის, რომ v=\frac{x-x_{0}}{t}
ე.ი. სხეულის სიჩქარის გეგმილი ტოლია კოორდინატის ცვლილებისა დროის ერთეულში.

 

5. მოძრაობის გრაფიკული წარმოდგენა

წრფივი თანაბარი მოძრაობისას სხეულის კოორდინატი იცვლება ფორმულით: x=x_{0}+vt
კოორდინატთა სისტემაში აბსცისათა ღერძზე გადავზომოთ დრო t, ხოლო ორდინატათა ღერძზე კოორდინატი x.  
alt I გრაფიკზე სიჩქარე დადებითია. რაც უფრო მეტია სიჩქარე, მით უფრო მეტია გრაფიკის დახრის კუთხე. II გრაფიკზე სიჩქარე უარყოფითია, დროის ღერძთან მისი გადაკვეთის წერტილი გვიჩვენებს, თუ დროის რომელ მომენტში დაბრუნდება სხეული სათავეში.
თუ v_{0}=0, გრაფიკი გაივლის კოოდინატთა სათავეში.
v=tg\alpha

 

 

altსიჩქარის დროზე დამოკიდებულების გრაფიკის ასაგებად აბსცისათა ღერძზე გადაიზომება დრო, ხოლო ორდინატათა ღერძზე -სიჩქარე. v_{1} სიჩქარე დადებითია, ხოლო v_{2} – უარყოფითი.  ABOM და OMCD მართკუთხედების ფართობები კი S_{1}=v_{1}t   და  S_{2}=v_{2}t.

 

 

6. არათანაბარი მოძრაობა. საშუალო და მყისი სიჩქარე

წრფივ მოძრაობას, რომლის დროსაც სხეული დროის სხვადასხვა შუალედებში სხვადასხვა გადაადგილებას ასრულებს, წრფივი არათანაბარი მოძრაობა ეწოდება.
არათანაბარი მოძრაობის საშუალო სიჩქარე იზომება სხეულის გადაადგილების ფარდობით დროის იმ შუალედთან, რომელშიც ეს გადაადგილება შესრულდა.
\bar{v}=\frac{S_{1}+S_{2}+.....+S_{n}}{t_{1}+t_{2}+.....+t_{n}}
სხეულის სიჩქარეს დროის მოცემულ მომენტში ან ტრაექტორიის მოცემულ წერტილში, მყისი სიჩქარე ეწოდება.
მყისი სიჩქარე, ანუ სიჩქარე მოცემულ წერტილში ტოლია ტრაექტორიის ამ წერტილის შემცველ უბანზე საკმაოდ მცირე გადაადგილების ფარდობისა დროის იმ მცირე შუალედთან, რომლის განმავლობაშიც ეს გადაადგილება მოხდა. იგი ვექტორული სიდიდეა და მისი მიმართულება ემთხვევა გადაადგილების მიმართულებას მოცემულ წერტილში.

 

7. მოძრაობის ფარდობითობა.

იმის მიხედვით, თუ ათვლის რომელი სისტემის მიმართ განვიხილავთ სხეულის მოძრაობას, მოძრაობის სახე შეიძლება განსხვავებული იყოს როგორც ტრაექტორიით, ასევე სიჩქარით.
ვინაიდან \vec{S}=\vec{S}_{1}+\vec{S}_{2} , შესაბამისად  \vec{v}=\vec{v}_{1}+\vec{v}_{2}
altსხეულის სიჩქარე უძრავ ათვლის სისტემაში ტოლია მის მიმართ მოძრავი ათვლის სისტემის სიჩქარისა და მოძრავი ათვლის სისტემის მიმართ სხეულის სიჩქარის ჯამისა.

 

 

 

8. წრფივი თანაბარაჩქარებული მოძრაობა

წრფივ არათანაბარ მოძრაობას, რომლის დროსაც დროის თანაბარ შუალედებში სხეულის სიჩქარე ერთი და იგივე სიდიდით იცვლება, თანაბარაჩქარებული მოძრაობა ეწოდება.
სიდიდეს, რომელიც იზომება სხეულის სიჩქარის ცვლილების ფარდობით დროის იმ შუალედთან, რომელშიც ეს ცვლილება მოხდა, აჩქარება ეწოდება.
\vec{a}=\frac{\vec{v}-\vec{v}_{0}}{t}      \vec{v}=\vec{v}_{0}+\vec{a}t

altაჩქარება ვექტორული სიდიდეა. მისი ერთეულია მ/წმ2.
თანაბარაჩქარებული მოძრაობის სიჩქარე წრფეა. I გრაფიკზე აჩქარება 0-ია, II -ზე აჩქარება დადებითია, III –ზე კი უარყოფითი. t ღერძთან მისი გადაკვეთის წერტილი გვიჩვენებს უარყოფითი აჩქარების დროს, როდის გაჩერდება სხეული. შესაბამისად a=tg\alpha
თუ სხეულის საწყისი სიჩქარე 0–ია, მაშინ გრაფიკი გაივლის კოორდინატთა სათავეზე.

 

9. გადაადგილება თანაბარაჩქარებული მოძრაობის დროს.

თანაბარაჩქარებული მოძრაობისას გადაადგილება   \vec{S}=\vec{v}_{0}t+\frac{\vec{a}t^{2}}{2}
თუ \vec{v}_{0}=0,   მაშინ, \vec{S}=\frac{\vec{a}t^{2}}{2}
დროის ნებისმიერ მომენტში კი თანაბრადაჩქარებული სხეულის კოორდინატი x=x_{0}+v_{0}t+\frac{at^{2}}{2}
თუ ცნობილია სხეულის საწყისი და საბოლოო სიჩქარეები, მაშინ
S_{x}=\frac{v_{x}^{2}-v_{0x}^{2}}{2a_{x}}.  თუ \vec{v}_{0}=0  მაშინ,  S_{x}=\frac{v_{x}^{2}}{2a_{x}}.

 

10. სხეულთა თავისუფალი ვარდნა.

თანაბარაჩქარებული მოძრაობის საუკეთესო მაგალითია სხეულთა თავისუფალი ვარდნა. თავისუფალი ვარდნა - ესაა ისეთი ვარდნა ვაკუუმში, რომელსაც ხელს არაფერი უშლის.
თავისუფალი ვარდნის აჩქარება ვერტიკალურად ქვევითაა მიმართული და g- თი აღინიშნება. იგი ყველა სხეულისათვის ერთნაირია და ტოლია g =9,8 მ/წმ2.

 

10. მრუდწირული მოძრაობა

მოძრაობას, რომლის ტრაექტორია წრფისაგან განსხვავდება მრუწირული მოძრაობა ეწოდება. მისი უმარტივესი სახეა წრეწირზე მოძრაობა.
altწრეწირზე თანაბარი მოძრაობა ეწოდება ისეთ მოძრაობას, რომლის დროსაც სხეული დროის ნებისმიერ ტოლ შუალედებში წრეწირზე ტოლ რკალებს შემოწერს.
წრეწირზე მოძრაობისას სხეულის (წერტილის) ცენტრთან შემაერთებელი რადიუსი ბრუნავს \phi კუთხით. კუთხე იზომება რადიანებში \phi=\frac{l}{r}.
მობრუნების კუთხის ფარდობას იმ დროსთან, რომელშიც ეს მობრუნება მოხდა მოძრაობის კუთხური სიჩქარე ეწოდება. \omega =\frac{\phi}{t} მისი ერთეულია რად/წმ.
წრეზე მოძრაობისას სხეულის (წერტილის) მიერ რკალზე განვლილი მანძილის შეფარდებას მოძრაობის დროსთან წირითი სიჩქარე ეწოდება. v=\frac{l}{t} .
წირით და კუთხურ სიჩქარეთა შორის არსებობს დამოკიდებულება:  v=\omega r
წრეწირზე მოძრაობისას სხეულის სიჩქარე ნებისმიერ მომენტში მიმართულია წრეწირის იმ წერტილის მხების გასწვრივ, რომელშიც ეს სხეული იმყოფება.
altწრეწირზე მოძრაობისას სხეულის აჩქარება ნებისმიერ მომენტში მიმართულია იმ წერტილიდან ცენტრისაკენ გავლებული რადიუსის გასწვრივ, რომელშიც სხეული იმყოფება. ასეთ აჩქარებას ცენტრისკენული აჩქარება ეწოდება. ცენტრისკენული აჩქარება ტოლია წირითი სიჩქარის კვადრატის ფარდობისა რადიუსთან, ან კუთხური სიჩქარის კვადრატის ნამრავლისა რადიუსზე. a=\frac{v^{2}}{r}=\omega ^{2}r ან  a=\omega v

 

11. პერიოდი, სიხშირე

დროის იმ შუალედს, რომელიც ჭირდება სხეულს წრეწირზე ერთი სრული ბრუნის გასაკეთებლად მიმოქცევის პერიოდი ეწოდება. აღინიშნება T სიმბოლოთი.      
დროის ერთეულში სხეულის მიერ წრეწირზე შესრულებულ ბრუნთა რიცხვს მიმოქვევის სიხშირე ეწოდება. აღინიშნება n ასოთი. T=\frac{1}{n}
წირითი სიჩქარე v=\frac{2\pi r}{T}=2\pi rn
კუთხური სიჩქარე \omega=\frac{2\pi }{T}=2\pi n
ცენტრისკენული აჩქარება a=\frac{4\pi ^{2}}{T}r

1.1 კინემატიკის ძირითადი ცნება

თავი 1. მექნიკა

ჩვენს გარემომცველ მატერიალურ სამყაროში მიმდინარე ნებისმიერი ფიზიკური მოვლენა ან პროცესი   წარმოადგენს სივრცესა და დროში  მიმდინარე ცვლილებათა კანონზომიერ მწრივს. მექანიკური მოძრაობა, ანუ მოცემული სხეულის (მისი ნაწილის) მდებარეობის ცვლილება სხვა სხეულის მიმართ წარმოადგენს ფიზიკური პროცესის უმარტივეს მაგალითს. სხეულის მექნიკურ მოძრაობას შეისწავლის ფიზიკის დარგს  მექანიკა ეწოდება. მექანიკის ძირითადი ამოცანაა სხეულის მდებარეობის განსაზღვრა დროის ნებისმიერ მომენტში.

მექნიკის ერთ–ერთი ძირითადი ნაწილი, რომელსაც  კინემატიკა ეწოდება, განიხილავს სხეულის მოძრაობას, მისი გამომწვევი მიზეზების აუხსნელად. კინემატიკა პასუხობს შეკითხვაზე: „როგორ მოძრაობს სხეული?“ მექნიკის მეორე ძირითადი ნაწილია დინამიკა, რომელიც განიხილავს ერთი სხეულის მოქმედებას მეორეზე, როგორც მისი მოძრაობის გამომწვევ მიზეზს. დინამიკა პასუხობს შეკითხვაზე: „რატომ მოძრაობს სხეული მაინცდამაინც ასე და არა სხვანაირად?“

readmore

საიტის შესახებ

საიტის შესახებ

მოცემული საიტი წარმოადგენს საქართველოში ფიზიკის პირველ  პორტალს. იგი განკუთვნილია ფიზიკით დაინტერესებულ პირთათვის, უბრალო მოყვარულებმაც შეიძლება იპოვონ  მათთვის საინტერესო მასალა!!!

ნავიგაცია საიტზე,

ინსტრუქცია

ამოცანები იყოფა ორ ქვეთავად ანუ კატეგორიად: ამოხსნილი ამოცანები და კითხვები. ამოხსნილ ამოცანებში მოცემულია ამოცანები სხვადასხვა სასკოლო და საოლიმპიადო წიგნებიდან თავისი ამოხსნებით. კატეგორია კითხვებში თქვენ შეგიძლიათ იხილოთ საიტის სხვა მომხმარებლების მიერ დასმული შეკითხვები თავისი პასუხებით. თქვენც შეგიძლიათ დაგვისვათ ფიზიკასთან დაკავშირებული ნებისმიერი შეკითხვა თქვენი კაბინეტიდან, რომელზეც პასუხს კითხვის დასმიდან უახლოეს დღეებში მიიღებთ. თქვენი კითხვის შესახებ ინფორმაციას იმეილის საშუაალებით მოგაწვდით, რომელსაც კაბინეტში რეგისტრაციისას მიუთითებთ.

კონსპექტში მოცემულია ის თეორიული მინიმუმი რომლებიც  გამოიყენება გამოცდებზე, ასევე ძირითადი მუდმივები და ფორმულები.

*შენიშვნა: საიტზე მასალის სრულად წასაკითხად დააჭირეთ მის სათაურს ან სტატიის ბოლოს მოთავსებულ სურათს: "წაიკითხეთ ვრცლად".

 

გისურვებთ წარმატებას!!!

საიტი იწყებს მუშაობას!!!

დღეიდან საიტი იწყებს მუშაობას სრული დატვირთვით. მუშაობს როგორც კითხვა-პასუხის, ასევე ოლიმპიადების სისტემა. ბოდიშს გიხდით დიდი შეფერხებისთვის, რომელიც რამდენიმე თვე გრძელდებოდა საიტზე ტექნიკური მიზეზების გამო; მაგრამ დღეიდან საიტი თავისი ყველა ფუნქციით იწყებს მუშაობას და ვიმედოვნებთ რომ შეფერხებები აღარ გვექნება. გისურვებთ წარმატებას!

კითხვის დასმა

-N=600 ვტ სიმძლავრის ელექტრული გამათბობელი ჩაუშვეს გამჭვირვალე კალორიმეტრში,რომელშიც m=600 გ წყალი ასხია.\tau=5 წუთში წყალი გათბა \Delta t=46^{\circ}C-ით.ენერგიის რა k ნაწილი გაატარა კალორიმეტრმა?

- 1)რა წნევას ახდენს წყალი გრაფინის ფსკერზე თუ დონე 16 სანტიმეტრია?

  2)ლითონის ნაჭრის ჰაერში და წყალში აწონვისას ზამბარიანმა სასწორმა აჩვენა 5 ნ. და 3,15 ნ. რა ლითონისაა ეს ნაჭერი?

-გამარჯობათ, ერთი ასეთი შეკეთხვა მაქვს: ხანდახან ცაზე ჩანს ორი მზე, ერთმანეთის გვერდით. არ დავკირვებულვარ რა კანონზომიერებით ჩნდება იგი, მაგრამ ვთვლი რომ ალბათ ოპტიკური მირაჟია. თუ შეგიძლიათ განმიმარტეთ რაშია საქმე?

-რას ეწოდება მექანიკური ენერგია?

ყველა კითხვა

<